Τετάρτη, 3 Ιανουαρίου 2018

π. Μανόλης Καλαϊτζάκης (παπά-Μανόλης) .Ο πρωτοπρεσβύτερος, θεολόγος, γλύπτης, ξυλογλύπτης, ακαδημαϊκός μας γράφει :

                   Στον απόηχο της Έκθεσης, που είχε τίτλο :   Αμφιδέξια Ποιητική Γλυπτική*

             


Αμφιδεξιότητα, ποίηση και γλυπτική, γλυπτική και ποίηση, γλυπτό έργο και έμμετρος λόγος… Μια κατοχυρωμένη(1α & 1β) και βραβευμένη νέα γλυπτική Τέχνη, η οποία εμπνέεται από αρχαίους Έλληνες Συγγραφείς και Φιλοσόφους, από ιερούς Πατέρες της Εκκλησίας μας, από την Αγία Γραφή (Παλαιά και Καινή Διαθήκη), από την Ιερά Παράδοση, τη Λαϊκή Παράδοση του σοφού Λαού μας, τη Λογοτεχνία, την Ποίηση,  τη σύγχρονη πραγματικότητα κ. ά. Και δημιουργεί πρωτότυπα γλυπτά, τα οποία συνοδεύει με ποίηση ή με έμμετρη ελεύθερη απόδοση-μετάφραση, (στα  Ελληνικά ή και σε άλλες γλώσσες), αρχαίων κειμένων. (βλ.  www.papa-mαnolis.gr   και    Google  ΔΕΕΛ, ΜΑΝΟΛΗΣ ΚΑΛΑΪΤΖΑΚΗΣ, ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ).

Η εν λόγω Τέχνη ξεκίνησε το έτος 1994, με αφορμή άσκηση-έρευνα-μελέτη του υπογράφοντος, για Φοιτητές του Εργαστηρίου Ξυλογλυπτικής της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών (ΑΣΚΤ) Αθηνών, (βλ. www.papa-manolis.gr     «Ποιητική Γλυπτική»,   Ενότητα Α΄   «ΕΝ ΧΟΡΔΑΙΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩ»).

Στη διαδρομή της, η «Ποιητική Γλυπτική» ονομάστηκε και : «Ποιμαντική αναζήτηση του ποιμαινομένου μέσω της Τέχνης», «Γελοιογλυπτική», «Γλυπτικοποιητική» και «Ποιητικογλυπτική». Με τους δυο παραπάνω πρώτους τίτλους της νέας γλυπτικής Τέχνης, διοργανώθηκε το έτος 2001 Έκθεση στην Αθήνα από τον Δήμο Γλυφάδας, στην Γκαλερύ «Πιερίδης», με  101 έργα του υπογράφοντος, Φοιτητών, Μαθητών και Συνεργατών του.

Με διαφορετικό τίτλο, συγκεκριμένα : «Έκθεση-Εργαστήριο Ποιητικής Γλυπτικής, Ξυλογλυπτικής και Αμφιδεξιότητας» του υπογράφοντος,  Μαθητών και Συνεργατών του, διοργανώθηκε Έκθεση και στην ιδιαίτερη πατρίδα του. Δηλαδή, στην Κασταμονίτσα Καστελλίου Πεδιάδος Ηρακλείου Κρήτης, στο παλαιό Δημοτικό Σχολείο του χωριού, που σήμερα (το παλαιό Δημοτικό Σχολείο) ονομάζεται αίθουσα «Κωστής Μανουσάκης», από 1-31 Αυγούστου 2017. Τη διοργάνωσαν : ο Μορφωτικός Εξωραϊστικός Σύλλογος Κασταμονίτσας, η Ενορία Αγίας Κυριακής Κασταμονίτσας. Και πραγματοποιήθηκε με την ευγενή στήριξη της  Περιφέρειας Κρήτης, (βλ. Google MadeInCreta     Ποιητική  Γλυπτική).




      



Στην Έκθεση της Κασταμονίτσας, η οποία (αν και δεν διαφημίστηκε) σημείωσε μεγάλη επιτυχία και είχε μεγάλη επισκεψιμότητα, εκτέθηκαν : η «Κιβωτός» του Γεωπόνου- Αγιογράφου Γεωργίου Σαριδάκη του Δημητρίου. Με το εν λόγω έργο πρωτοπαρουσιάζεται η νέα «Ποιητική Αγιογραφία», κατοχυρωμένη ανακάλυψη του υπογράφοντος.


Κιβωτός
Η μεταφορά της ΚΙΒΩΤΟΥ ΤΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ εις Ιεροσόλυμα, [αγιογραφία-αντίγραφο από την Μονή Βαρλαάμ, (Μετέωρα 17ος αι.) του Φρ. Κατελάνου],
χειρ Γεωργίου Σαριδάκη του Δημ., Γεωπόνου.
(Διαστάσεις : 125Χ72Χ4 εκ.)

Κιβωτός

«…Ο Δαυίδ και ολόκληρος ο μετ’ αυτού λαός
εσηκώθηκαν και μετέβησαν εις Βααλά Ιούδα,
δια να αναβιβάσουν απ’ εκεί την κιβωτόν του Θεού,
 η οποία φέρει το όνομα του Κυρίου των δυνάμεων,
του καθημένου επί των χερουβίμ.
Και μετέφεραν την κιβωτόν του Θεού επί νέας αμάξης,
αναβιβάσαντες αυτήν από τον οίκον του Αμιναδάβ,
ο οποίος ήτο επί του λόφου. Ο δε Οζά και ο Αχιώ,
οι υιοί του Αμιναδάβ, οδήγουν την άμαξαν.
Ο Οζά εβάδιζεν παραπλεύρως της κιβωτού του Θεού,
ενώ ο Αχιώ εβάδιζεν έμπροσθεν της κιβωτού.
Ενώ ο Δαυίδ και ολόκληρος ο οίκος του Ισραήλ
ηυθύμουν έμπροσθεν του Κυρίου
με όλην την δύμαμιν αυτών,
με άσματα και άρπας και λύρας
 και τύμπανα και κρόταλα και κύμβαλα.
Όταν όμως έφθασαν εις το αλώνιον του Νωδάβ,
Ο Οζά ήπλωσε την χείρα του
 προς την κιβωτόν του Θεού και εβάστασεν αυτήν,
διότι οι βόες ετίναξαν αυτήν.
Και εξήφθη ο θυμός του Κυρίου εναντίον του Οζά.
Και εκτύπησεν αυτόν εκεί,
διότι έθεσεν την χείρα του επί της κιβωτού,
και απέθανεν εκεί παρά την κιβωτόν του Θεού**…»

[** (βλ. Βασιλειών Β΄ κεφ. 6, στ. 2-7), μετάφραση διορθωμένου Εβραϊκού Κειμένου, του καθηγητή  της Παλαιάς Διαθήκης Αθανάσιου Π. Χαστούπη].

Εκτέθηκαν, επίσης, τρία ξύλινα γλυπτά έργα, εμπνευσμένα από την Ελληνική Μυθολογία, του Συνεργάτη  Ξυλογλύπτη Νίκου Μάνεση, με ποιήματα του άξιου Καλλιτέχνη. Με τα εν λόγω έργα παρουσιάστηκε και στην Κασταμονίτσα η νέα γλυπτική Τέχνη : «Ποιητική Ξυλογλυπτική», κατοχυρωμένη και βραβευμένη ανακάλυψη του υπογράφοντος, (βλ. «Πατρίς», 28-01-2012, σελ. 6).

                  
 





                   


Τρίτων
Φυσά κοχύλι δυνατά
στου Ποσειδώνα το βυθό.
Τ’ άλογα φοβερίζει…
(Όν Ελληνικής Μυθολογίας, ξύλο φλαμουριάς).

Πήγασος
Τρέξε πολύ πιο δυνατά,
μπορείς…
Ένα με τ’ άστρα γίνε.
Στο άπειρο του ουρανού,
εκεί για πάντα μείνε !
(Όν Ελληνικής Μυθολογίας, ξύλο φλαμουριάς).

Γρύπας
Άγριο ον, ατίθασο,
σαν τη ψυχή τ’ αθρώπου.
Χωρά ο νους του μοναχά,
μια μυρωδιά θανάτου.
Κράζοντας πάντα θα καλεί
τα θύματα στον Άδη…
(Όν Ελληνικής Μυθολογίας, ξύλο φλαμουριάς).

Ξυλογλύπτης, Νίκος Μάνεσης, (τηλ. 697 613 3477).

Εκτέθηκαν και 4 γλυπτά, καθώς και 3 ανάγλυφα της ιδιωτικής υπαλλήλου και  Μαθήτριας Ξυλογλυπτικής, Μαριάννας Καστρινάκη, με ποιήματα της ίδιας. Την πρώτη συλλογή ποιημάτων της εν λόγω άξιας Μαθήτριας, ο υπογράφων την ονόμασε : «Ποιητικά Αποτυπώματα».



                  







                


Τα γλυπτά και ανάγλυφα  συνοδεύονταν με τα ακόλουθα έμμετρα της άξιας Καλλιτέχνιδας:



Ιθάκη

Θέλησα ν’ ακολουθήσω τα σύννεφα,
που εξιστορούνε παραμύθια.
Και να πετάξω με πουλιά
που αγγίζουν ουρανούς.
Κίνησα μ’ ένα σκοπό,
και άντεξα πολλά.
Μα ήρθε πάλι ο καιρός
τη λαχτάρα να σκουντήξω
κι η νοσταλγία της Πατρίδα μου,
 να γίνει πειρασμός.
Το αντίο μου
αντάμωσα ξανά.
Γύρισα, γεμάτη πόθο,
να ξορκίσω εσένα ξενιτιά.
Δε ξέρω αν έμαθα πολλούς,
βηματισμούς ζωής.
Γνωρίζω πως ματώσανε τα βέλη μου,
 μα στόχο είχαν,
να ξαναβρούν εσένα-νε
Ιθάκη μου γλυκιά.
(Ξύλο, ξύλινα στριφτάρια, σύρμα : 48X21X10 εκ.)

Κρήτη

Ζηλευτέ πόθε κατακτητών.
Στολισμένη γη στο χάρτη του πλανήτη.
Πελάγου διαχρονική δαντέλα.
Γλυκό αντάμωμα,
νοιώθω και θέλω να σου πω...
Στερήθηκα μακριά σου,
τον γλυκ’ άλμυρο
θαλασσινό σου ήχο
και τ’ αρωματισμένο
βουνίσιο αγέρι σου.
Κι ο  χορός...
αυτός ο λεβέντικος χορός!...
Ζάλα χαράς
που περηφάνια γεννούν.
Δε σκέφτομαι Κρήτη μου
κανένα πηγαιμό.
Απέραντη ομορφιά
όπου και να κοιτάξω.
Μοίρα μου εσύ κι επιλογή μου.
(Ξύλο, ξύλινα στριφτάρια, σύρμα : 71Χ22Χ8 εκ.)

Σαντορίνη

Σαντορίνη...
Υποκλίνομαι στη θέα σου.
Αχόρταγη, ερευνητική ματιά,
 δε λέει να ξεκουραστεί.
Προσθαλασσώνεται αργά
στην όμορφη Καλντέρα σου.
Και το μυαλό ταξίδι αναζητά,
σ’ αληθινούς ανθρώπους
και στην πανάρχαια ιστορία σου.
(Ξύλο, ξύλινα στριφτάρια, σύρμα : 54,5X38X4 εκ)

Κάθε δρόμος έχει κι ένα γυρισμό

Κάθε δρόμος έχει κι ένα γυρισμό.
Κάθε πέταλο χρωματίζει την Άνοιξη.
Πακέτα αναμνήσεων που γεμίζουν Εποχές.
Κι εσύ γυρνάς ξυπόλυτος, περίλυπος,
σαν το παιδί τσαλαβουτάς,
σε χρόνους ουδέτερους.
Που είναι ο δικός σου γυρισμός;
Πότε θα ξημερώσει;
(Ξύλο, μέταλλα)

Κατάδυση

Σ’ αυτές τις ώρες περισυλλογής,
σ’ αυτή τη γοητεία σιωπής,
εγώ υπάρχω...
Με μακροβούτι δροσερής φυγής,
κατάδυση σε μνήμες μιας ζωής,
ταξίδι φεύγω μακριά για να σε βρω,
τα παιδικά μου χρόνια αναζητώ.
Και με ρωτάς...
Αλήθεια τι είναι αυτό που βρήκες;
Τώρα τι να σου πω, τι να μου πεις κι εσύ...
Ο κόσμος γύρω μας στριφογυρίζει
κι εγώ θα φύγω μακριά με τον Ταρζάν,
ν’ ανακαλύψω τόπους με κρυμμένους θησαυρούς
κι αληθινούς Ανθρώπους.
(Ξύλα, μέταλλο, 68Χ23Χ14,5 εκ.)

Το παλιό εκκρεμές

Είναι κάποιες φορές
που ο ήχος σου μου λείπει,
παλιό μου εκκρεμές.
Το σπίτι γέμιζες με ώρες
που περπατούσαν ρυθμικά,
και φόρτιζαν στιγμές.
Πού είναι αυτές οι ώρες
 να γεννηθώ μαζί τους,
για να μη δείχνουν σιωπές;
Να γίνω μέρος της ζωή σου
της κίνησης- ταλάντωσης σου
παλιό μου εκκρεμές;
(Ξύλο, πετονιά : 60X37X18 εκ.)


Εκτέθηκαν, ακόμη, άλλα τρία Ξυλόγλυπτα του υπαλλήλου της ΔΕΗ και Μαθητή Ξυλογλυπτικής, Μαρίνου Μακράκη, (τηλ.: 697 403 9758), εμπνευσμένα από την Καινή Διαθήκη,











                              

που συνοδεύονταν  με την ακόλουθη ελεύθερη έμμετρη μετάφραση του υπογράφοντος.

Τα πετεινά του ουρανού
Καινή Διαθήκη, (βλ. Ματθ. 6, 26)
(ελεύθερη μετάφραση, παπά-Μανόλη)

Παρατηρείστε
τα πουλιά που πετούνε.
Αυτά, ούτε σπέρνουν,
ούτε θερίζουν,
ούτε αποθηκεύουν
τρόφιμα κι αγαθά.
Κι ο Πατέρας σας
ο επουράνιος
τους δίδει τροφή.
Εσείς δεν αξίζετε
περισσότερο απ’ αυτά ;

          Εκτέθηκαν, επίσης, δυο έργα γλυπτικής, (συνδυασμός ξύλου και μέταλλου), του ιδιωτικού υπαλλήλου και Μαθητή Ξυλογλυπτικής, Μιχαήλ Τσαγκαράκη (Τηλ.: 693 611 8890), εμπνευσμένα και αυτά από την Καινή Διαθήκη.

                      

                 
Που συνοδεύονταν, επίσης, με την ίδια ελεύθερη έμμετρη μετάφραση του υπογράφοντος, που συνόδευε και τα τρία  προηγούμενα γλυπτά.







Εκτέθηκαν, ακόμη, έξι πρωτόλεια ξυλόγλυπτα μαζί με πέντε CD του Κωνσταντίνου Εμμ.Καλαϊτζάκη, (διακεκριμένου μουσικού, τηλ.  697 254 3287), γιού του παπά-Μανόλη
















Στην Έκθεση της Κασταμονίτσας εκτέθηκε και ένα συνθετικό έργο γλυπτικής, (με 15 ξύλινα ραβδιά - γκλίτσες), εμπνευσμένο από την Καινή Διαθήκη και τους Μύθους του Αισώπου, του άξιου Καλλιτέχνη,  Μαθητή και Συνεργάτη του υπογράφοντος, του Ταξίαρχου της πολεμικής αεροπορίας,  Νικολάου Μαργαζόγλου.


Και το εν λόγω έργο  συνοδεύονταν  με την ακόλουθη ελεύθερη έμμετρη μετάφραση του υπογράφοντος.

Ράβδος
Παράγγειλε ο Χριστός
στους Μαθητές Του***
να μη κρατούνε τίποτε στον δρόμο,
(ίσως…), μόνο ένα απλό ραβδί.

***(βλ. Καινή Διαθήκη, Μάρκ. 6, 8)
(ελεύθερη μετάφραση, παπά-Μανόλη) 

(Βέργα κρανιάς, ραβδιά, γκλίτσες).
Νικόλαος Μαργαζόγλου του Μαργαρίτη,
Ταξίαρχος Πολεμικής Αεροπορίας, εν αποστρατεία,  (τηλ. 694 444 5510)
Στην Έκθεση της Κασταμονίτσας εκτέθηκαν τιμητικά και τρεις χρηστικοί παραδοσιακοί χειρόμυλοι του Κασταμονιτσανού χτίστη, Κωνσταντίνου Μιχ. Γερακιανάκη, τηλ.(6977628408).




Δωρεάν μαθήματα ξυλογλυπτικής

Αξίζει να σημειωθεί ακόμη ότι, η Έκθεση «Ποιητικής Γλυπτικής» της Κασταμονίτσας λειτούργησε παράλληλα και ως Εργαστήρι  Ξυλογλυπτικής, όπου σε ειδικούς πάγκους παραδίδονταν δωρεάν μαθήματα Ξυλογλυπτικής. Και είναι ενθαρρυντικό το γεγονός ότι :  τα εν  λόγω μαθήματα του ενός μήνα ανέδειξαν νέους αναδυόμενους, ταλαντούχους Ξυλογλύπτες.















               Μιχαέλα Αποστολάκη, μαθήτρια Δημοτικού, Καστέλλι Πεδιάδος Κρήτης.

     Ευαγγελία Σηφάκη του Εμμανουήλ, ΣΤ΄ Δημοτικό, Καστέλλι Πεδιάδος Κρήτης.

  Ελευθέριος Δετοράκης του Κωνσταντίνου, μαθητής Γυμνασίου, (Αθήνα).



Κωστής Μπορπαντωνάκης του Εμμανουήλ, Β΄ Γυμνασίου, Καστέλλι Πεδιάδος Κρήτης.



  Ευμαρίστη Ψυλλάκη – Χαλκιαδάκη, νοικοκυρά, (Τηλ.: 6976132008).

         Ματαλιωτάκης Γεώργιος, συνταξιούχος αστυνομικός, (Τηλ.: 6974423129).

    Σηφάκης Κωνσταντίνος του Ιωάννου (Τηλ.: 6976728408).

Γιώργος  Αρχανιωτάκης, Μαθηματικός





















Καινή Διαθήκη

Να σημειωθεί, ακόμη, ότι : πολλοί φιλότεχνοι, προσεκτικοί και συνειδητοποιημένοι Επισκέπτες της Έκθεσης, διαβάζοντας τα έμμετρα ευαγγελικά  κείμενα που συνόδευαν ορισμένα από τα γλυπτά της Έκθεσης Κασταμονίτσας, ζήτησαν Καινή Διαθήκη, για να δουν : είτε «το κείμενο και στο πρωτότυπο» ή «τι λέει παρακάτω…» κλπ.  Διατέθηκαν, στη διάρκεια της Έκθεσης, 18 αντίτυπα Καινής Διαθήκης, της επιμελημένης, ωραίας, κατανοητής και εύχρηστης έκδοσης της Ιεράς Μητροπόλεως Αρκαλοχωρίου,  Καστελλίου και Βιάννου.

Αμφιδεξιότητα

Να σημειωθεί,  τέλος, ότι : στην Έκθεση της  Κασταμονίτσας, στην οποία δεν γινόντουσαν αγοραπωλησίες γλυπτών έργων, άλλωστε η Έκθεση είχε άλλους στόχους (εκπαιδευτικούς, καλλιτεχνικούς, διδακτικούς κ. α.), διδάχτηκε Αμφιδεξιότητα στο σκάλισμα του ξύλου, αλλά και παίχτηκαν  (με επιτυχία) παιχνίδια Αμφιδεξιότητας, βλ. www.papa-manolis.gr

    













  




  



Στην Έκθεση της Κασταμονίτσας παρουσιάστηκαν 21 γλυπτά και 20 ανάγλυφα του υπογράφοντος. Τα περισσότερα ήσαν εμπνευσμένα από την Καινή Διαθήκη και τα υπόλοιπα είχαν να κάνουν με την σημερινή πραγματικότητα. Ορισμένα και από τις δυο ομάδες, όσα ακολουθούν : προκάλεσαν, δημιούργησαν τις περισσότερες θετικές  ή και αρνητικές αντιδράσεις και σχόλια.


    


«Σφηκοφωλιά»

Έρχονται φορές
που βγάζουμε τη μάσκα μας
και φανερώνεται
 η… σφηκοφωλιά του νου μας !

(Μέταλλο : 63,5Χ15Χ9,5 εκ.)
παπά-Μανόλης, Κασταμονίτσα, 1986









                                    

Κυριακή Προσευχή

Είπε ο Ιησούς Χριστός,
(βλ. Ματθ. 6, 9-13, βλ. & Λουκ. 11, 1-4)

«Ούτως ουν προσεύχεσθε υμείς.
Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς,
αγιασθήτω τα όνομά σου,
ελθέτω η βασιλεία σου,
γεννηθήτω το θέλημά σου,
ως εν ουρανώ και επί της γης,
τον άρτον ημών τον επιούσιον
δος ημίν σήμερον
και άφες ημίν τα οφειλήματα ημών,
ως και ημείς αφίεμεν
 τοις οφειλέταις ημών,
και μη εισενέγκης ημάς εις πειρασμόν,
αλλά ρύσαι ημάς από του πονηρού.
Ότι σου εστίν η βασιλεία και η δύναμις και η δόξα εις τους αιώνας αμήν.»
(Η ψυχωφελής αποστολή της Τέχνης)

 (Γλυπτό  σε χρωματισμένο μέταλλο : 34,5 Χ 34 Χ 25 εκ.)
παπά-Μανόλης, Κασταμονίτσα,  16. 05. 2017
                    

Το bullying και η μυλόπετρα

Είπε ο Χριστός…
Μάρκ. 9,42 & Ματθ. 18, 6 & Λουκ.17,1-2.
(ελεύθερη μετάφραση).

Πάντα υπήρχαν σκάνδαλα****,
 πάντοτε  θα υπάρχουν.
Όμως, αλλοί… κι αλλοίμονο
σ’ εκείνον που τα προκαλεί,
σ’ αυτόν-ε  που  τα φέρνει!
Τον-ε  συμφέρει, «λίθο μυλικό»,
 μυλόπετρα, να δέσει στο λαιμό του
και να  βουτήξει σε βαθιά θάλασσα !
Παρά να σκανδαλίσει, να πειράξει,
να διχάσει έστω κι έναν…,
απ’ τους  ελάχιστους-μικρούς-αδύναμους
κι αγνούς Ανθρώπους,
που κουβαλούνε κάποιο ελάττωμα.
Και που πιστεύουν  άδολα
 στον Πλάστη μας, Τριαδικό  Θεό.

**** βλ.(μεταξύ άλλων) & Π. Δ. Ιεζ. γ΄ 20.  Στην, Κ.Δ. Α΄ Ιωάν. 2, 10. & Λουκ. 2, 34. & Λουκ. 7, 23. & Ματθ. 11, 6. & Ματθ. 17, 27. & Α΄ Κορ. 8, 1 κ. εξ. & Ρωμ. 14, 20.
(Η ψυχωφελής και η κριτική αποστολή της Τέχνης… Παρακαλώ σας, συνειδητοποιείστε τι είπε ο Χριστός! Είναι μεγαλύτερη αμαρτία το να σκανδαλίσεις έναν  «γυαλάκια», έναν «σπασίκλα», ένα μουγγό, ένα τρελό κλπ., κλπ. ή και ένα αγνό Χριστιανό, παρά να βάλλεις τέρμα στη ζωή σου ! )
παπά-Μανόλης, Κασταμονίτσα 2017

Το bullying και η μυλόπετρα.

Το αρχικό χονδρό σκάλισμα της  πέτρας έγινε από : τον Κασταμονιτσανό χτίστη Κωνσταντίνο Γερακιανάκη του Μιχαήλ. Το τελικό λεπτό σκάλισμα της μυλόπετρας, των σφραγιδόλιθων, η  έμπνευση, η σύνθεση του έργου και η ψυχρή σφυρηλάτηση της συρμάτινης βάσης της,  το έμμετρο  και η ελεύθερη μετάφραση του χωρίου της Καινής Διαθήκης έγιναν από τον : παπά-Μανόλη. Το χρωματιστό τετράκλωνο σχοινί (κορδόνι-Κρητικής βούργιας) είναι δωρεά της Αμαλίας Καλαϊτζάκη-Παπαδοκωστάκη. Και η οξυγονοκόλληση της συρμάτινης βάσης του έργου έγινε από τον Λύττιο σιδηρουργό : κ. Ζαχαρία Χατζάκη.
Σημειώνονται ακόμη δυο λόγια και : για μια από τις πολλές, (πάμπολλες), αφορμές-εμπνεύσεις δημιουργίας του εν λόγω έργου.

          Στο όμορφο χωριό μου, στην Κασταμονίτσα Ηρακλείου Κρήτης, ζούσε  ένας άνδρας, που είχε μυαλό εξάχρονου παιδιού ! Ήταν ο Ιωάννης (Γιάννης) Ανδριανάκης του Γεωργίου και της Κυριακής (1937-2016), ο επιλεγόμενος και « Γιάννης μας». Ο Γιάννης έπασχε από βαριάς μορφής  δυσλεξία και δεν είχε πάει Σχολείο. Ήταν ντροπαλός, αγαθός, ευγενής, φιλότιμος, πρόθυμος, δυνατός κι εξυπηρετικός άνθρωπος. Ως άνδρας, δεν είχε πειράξει, ούτε αδικήσει  ποτέ του κανέναν. Όμως αρκετοί, μικροί και μεγάλοι  Κασταμονιτσανοί και όχι μόνο, τον εκμεταλλεύονταν, τον πείραζαν, τον νευρίαζαν, τον σκανδάλιζαν…! Είναι αλήθεια πως : και ο ίδιος τις περισσότερες φορές επιζητούσε, προκαλούσε το πείραγμα των «βασανιστών» του, ίσως για να ικανοποιεί τον χρόνιο εθισμό του στα πειράγματα ! Αλλά, στις περιπτώσεις που το πείραγμα ήταν συνεχές και ξεπερνούσε τα όρια ανοχής και αντοχής του : αλλοίωνε τα χαρακτηριστικά του προσώπου του, στεναχωριόταν, έχανε την ηρεμία του, νευρίαζε, κοκκίνιζε  και ξεστόμιζε ακαταλαβίστικες λέξεις! Σε σπάνιες περιπτώσεις χτυπούσε παιδιάστικα ή γιόμιζε το στόμα του με σάλια και… έφτυνε τον «βασανιστή» του ! Έλεγε, χαρακτηριστικά, ο αείμνηστος Κασταμονιτσανός τσαγκάρης, Πάτροκλος Παπαδοκωστάκης, (1926-2003) :   «Καλύτερα να πέσεις στο πηγάδι, παρά να σου φτύξει (φτύσει) ο Γιάννης !»             Ο «Γιάννης μας» εκκλησιάζονταν τακτικά. Συμμετείχε και σε άλλα Μυστήρια της Εκκλησίας μας, [γάμους, πανηγύρια, βαπτίσεις και ιδιαίτερα στις κηδείες (και των γύρω χωριών)]. Μάλιστα στις κηδείες ήταν πάντα μπροστάρης,  κρατώντας  τον Σταυρό.  Στην εκκλησία της Αγίας Κυριακής Κασταμονίτσας, συνήθιζε να κάθεται στο πρώτο στασίδι, δεξιά της κύριας εισόδου του Ναού. Από εκεί τον κάλεσε ο Θεός κοντά Του. Συγκεκριμένα, την Κυριακή (11.12. 2016), την ώρα της Θείας Λειτουργίας !   Το γεγονός ότι : ένας άνθρωπος πέθανε στην πολιούχο εκκλησία της Κασταμονίτσας, την Αγία Κυριακή και μάλιστα την ώρα της Θείας Λειτουργίας, προβλημάτισε μικρούς και μεγάλους. Ιδιαίτερα εκείνους, που με διάφορους τρόπους…,  ταλαιπωρούσαν  τον «Γιάννη».        Την ώρα της Νεκρώσιμης Ακολουθίας  του «Γιάννη μας», στον ίδιο Ναό, η γενική προσευχητική σιωπηλή συγκίνηση, η αληθινή πένθιμη ατμόσφαιρα, η συμμετοχή (κληρικών και  λαϊκών) υπήρξε και πρωτοφανής και πάνδημη ! Όσοι πείραζαν τον  Γιάννη δεν δέχτηκαν τη μεταφορά του φέρετρου  του, από το αυτοκίνητο  του εργολάβου κηδειών. Καταχειροκρότησαν τον νεκρό και μετέφεραν τη σορό του, από τον Ιερό Ναό έως το Κοιμητήριο, στους ώμους τους !  Ο Θεός να ελεήσει και να συγχωρήσει όλους μας αλλά και όσες και όσους  έκαναν τη ζωή δύσκολη-μαρτυρική στον Γιάννη.
            Ας είναι «αιωνία η μνήμη» και του «Γιάννη μας». παπά-Μανόλης, Κασταμονίτσα  12  / 12 / 2016.

[Σημείωση του σ. Το γλυπτό : « bullying και η μυλόπετρα», καθώς και ορισμένα (από τα επεξηγηματικά) που γράφτηκαν για το έργο, ενόχλησαν ορισμένους Κασταμονιτσανούς (και όχι μόνο) Επισκέπτες της Έκθεσης. Τους ζητώ «συγγνώμη». Όμως, η αλήθεια είναι Αλήθεια.]


           




  

Γηρατειά

Είπε ο Χριστός, (βλ. Ιωάν. 21, 18) :
 «Αμήν αμήν λέγω σοι, ότε ης νεώτερος εζώνιες σεαυτόν και περιεπάτεις όπου ήθελες, όταν δε γηράσεις εκτενείς τας χείρας σου και άλλος σε ζώσει και οίσει όπου ου θέλεις».

(Ελεύθερη μετάφραση του υπογράφοντος)

Στ’ αλήθεια σου λέω:
Όταν ήσουν νεώτερος
έζωνες τον εαυτό σου
και πήγαινες όπου ήθελες.
Όταν όμως γεράσεις
απλώνεις τα χέρια σου
και σε πάνε όπου δεν θέλεις.
“Νεοέλληνες”…
Γερασμένοι απόγονοι
ένδοξων προγόνων!
(Ο κριτικός ρόλος της Τέχνης )
 (Ξύλο πρίνου και ακριβές αντίγραφό του σε μέταλλο),
παπά-Μανόλης, Κασταμονίτσα, 1998.



Διαχρονικές… «αλήθειες»
(σύνδρομο Πινόκιο)

Διαχρονικές :
α) βουλευτικές
β) υπουργικές &
γ) πρωθυπουργικές «αλήθειες».

Άλλοι οι τριακόσιοι του Λεωνίδα,
περιττοί οι 300 της ελληνικής Βουλής.
Οι εκατό (100), τι λέτε ;
Δεν είναι υπέρ αρκετοί ;
           (Ο κριτικός ρόλος της Τέχνης)

          (Ξύλα, χειροποίητα καρφιά, 60Χ56Χ35 εκ.)
        παπά-Μανόλης, Κασταμονίτσα, 2005



[Σημείωση του σ.  Και το εν λόγω έργο ενόχλησε ορισμένους από τους Επισκέπτες της Έκθεσης. «Μας στεναχωρήσατε πάτερ», μου είπαν…  Τους ζητώ «συγγνώμη». Όμως, ας μην ξεχνούμε ότι : ζούμε στη Χώρα που γέννησε τη Δημοκρατία και όχι σε καθεστώς που απαγορεύει την ελευθερία του Λόγου και την ελεύθερη έκφραση της Τέχνης.]





«Πρωταθλητές»

Αρχαία-Ελλάδα :
Γέννησες, ανάθρεψες
και καθιέρωσες
τους Ολυμπιακούς Αγώνες.
Κι εμείς  ντοπάρουμ’  αθλητές μας,
για να… κερδίζουμε μετάλλια !

(Ξύλα, μέταλλα, χειροποίητα καρφιά : 256Χ130Χ35 εκ ).
Παπά-Μανόλης, Κόρινθος, 2000

Δυο λόγια για τους «Πρωταθλητές». ..

Αποχαιρετούσαμε τον 20ο αιώνα και ετοιμαζόμαστε να υποδεχθούμε τον 21ο . Εμπιστευτικές δημοσιογραφικές πληροφορίες, πολύ πριν, είχαν επισημάνει  και στον υπογράφοντα το «γεγονός». Αργότερα ακολούθησαν  οι Εφημερίδες, με πηχυαίους τίτλους και τα άλλα  Μ.Μ.Ε. Και μετέδιδαν την συνταρακτική (μάλλον ντροπιαστική) είδηση !  «Έλληνες αθλητές, της άρσης βαρών, βρέθηκαν…  ντοπαρισμένοι !»  Κρίμα !

Ο υπογράφων, προβληματισμένος,  άρχισε αμέσως την αναζήτηση κατάλληλου ξύλου, για να σκαλίσει εκείνο που είχε φανταστεί, τους λεγόμενους, ούτε λίγο ούτε πολύ, «πρωταθλητές»!  Επέλεξε   ένα βαρύ, έγχρωμο αφρικάνικο ξύλο, το λεγόμενο «σιδερόξυλο». Που σκαλίζεται πολύ δύσκολα και λέγεται έτσι στη γλώσσα του σοφού Λαού μας γιατί : όταν πέσει στο νερό όχι μόνο δεν επιπλέει αλλά βουλιάζει «σαν σίδερο». Σημειώνεται ότι : το εν λόγω ξύλο το χρησιμοποιούσαν (παλιότερα πολύ και λιγότερο σήμερα)  οι σιδηρόδρομοι Ελλάδος, για να στερεώνονται εκεί οι ράγες των σιδηροδρόμων.           
Στους «πρωταθλητές» απονεμήθηκε μετάλλιο ala cariera, το έτος 2001,στη Biennale Φλωρεντίας Ιταλίας.


Ψυχομέτρι

Στ’ αλήθεια, η Έκθεση «Ποιητικής Γλυπτικής» στην Κασταμονίτσα, εκτός των άλλων, εξελίχτηκε και σε  ένα αληθινό ψυχομέτρι. Ξεχώρισε, μεταξύ άλλων,  φιλότεχνους από αφιλότεχνους, αδιάφορους από προσεκτικούς, ευγενείς από λιγότερο ευγενείς, υπομονετικούς από βιαστικούς, συνεπείς από ασυνεπείς κ.λπ. Επισκέπτες.  Στις συζητήσεις που ακολούθησαν διατυπώθηκαν πολλά και ποικίλα (άσχετα ή σχετικά, αρνητικά και κυρίως θετικά και επαινετικά) σχόλια. Μάλιστα, ορισμένα από αυτά γράφτηκαν και στο βιβλίο Επισκεπτών της Έκθεσης. Τους ευχαριστώ, από καρδιάς, όλους.

Νέα έργα
Να σημειωθεί ακόμη ότι : όσοι διδάξαμε στην Έκθεση της Κασταμονίτσας, Γλυπτική, Ξυλογλυπτική  και Αμφιδεξιότητα, εργαστήκαμε και οι ίδιοι, (όσο βέβαια μας επέτρεψαν οι Επισκέπτες) και  δημιουργήσαμε νέα έργα γλυπτικής και ξυλογλυπτικής.


  
                                        Μαριάννα Καστρινάκη                                         Μαριάννα Καστρινάκη
                                        Μαρίνος Μακράκης                                  Μαρίνος Μακράκης

  
                                   Νίκος Μάνεσης                                                 Νίκος Μάνεσης




       
                     π. Μανόλης Καλαϊτζάκης                                            π. Μανόλης Καλαϊτζάκης


Κοντολογίς
       
        Μεταξύ άλλων… Το εντυπωσιακό στην Έκθεση της Κασταμονίτσας  δεν ήταν μόνο τα τρία μεγάλα ξυλόγλυπτα, οι λεγόμενοι «πρωταθλητές» στη γωνία της αίθουσας από σιδηρόξυλο, που εντυπωσίασαν πολλούς Επισκέπτες.            Το πρωτότυπο και εντυπωσιακό ήταν και είναι πως :  η εν λόγω  Έκθεση της Κασταμονίτσας είναι-αποτελεί-αποτέλεσε μια κατοχυρωμένη παγκόσμια καλλιτεχνική-βραβευμένη πρωτοτυπία, που ακούει στο όνομα : « Αμφιδέξια Ποιητική Γλυπτική». Δηλαδή, αμφιδέξια σκαλισμένο γλυπτό και ποίημα, ποίημα και γλυπτό μαζί, που δεν έχουν γίνει, δεν έχουν παρουσιαστεί ξανά συνδυασμένα, (απ’ όσα τουλάχιστο γνωρίζουμε),  στην παγκόσμια Τέχνη. Ο εν λόγω συνδυασμός παρουσιάστηκε-εκτέθηκε  για πρώτη  φορά στην Κασταμονίτσα.        Στην παγκόσμια Τέχνη, πάντως, (ιδιαίτερα στην Ρωσία, την Ιταλία κ. α.). υπάρχει μόνο ο λεγόμενος «Ποιητικός Κινηματογράφος».




Αμφιδεξιότητα

        Ένα άλλο ασυνήθιστο γεγονός είναι-υπήρξε και το ότι :   τα δωρεάν μαθήματα ξυλογλυπτικής του ενός μήνα στην Κασταμονίτσα ανέδειξαν και νέους  ταλαντούχους Καλλιτέχνες. Ακόμη…
        Η «Αμφιδεξιότητα» στην πράξη, τόσο στο σκάλισμα του ξύλου όσο και στα αμφιδέξια παιχνίδια της, (βλ.www.papa-manolis.gr), εντυπωσίασαν αλλά και μαγνήτισαν ιδιαίτερα  μικρούς και μεγάλους Επισκέπτες της Έκθεσης.  Αλλά και κάτι άλλο…

        Ο υπογράφων, που επέλεξε εδάφια-στίχους από την Καινή  Διαθήκη,  τα έκανε γλυπτά και τα συνόδεψε με έμμετρά του ή με ελεύθερη ποιητική μετάφραση του συγκεκριμένου στίχου-εδαφίου, εντυπωσίασαν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα υπήρξε το :  «Bullying και η μυλόπετρα», που (εξ αιτίας και του εν λόγω έργου) αρκετοί εκπαιδευτικοί Δημοτικής και Μέσης Εκπαίδευσης είχαν ζητήσει, από τον υπογράφοντα, παράταση της Έκθεσης μέχρι και το τέλος Οκτωβρίου 2017 για να την επισκεφτούν και   Μαθητές τους.          
        Όμως, η εν λόγω επίσημη παράταση, αν και ζητήθηκε,  δεν ήταν δυνατό να δοθεί. Γιατί εθιμικά η αίθουσα «Κωστής Μανουσάκης» χρησιμοποιείται για πολλές και διάφορες κοινωνικές εκδηλώσεις των κατοίκων της Κασταμονίτσας.
         Όμως,  η Έκθεση (σιωπηρά και ανεπίσημα), χωρίς να ανοίγει καθημερινά και να δέχεται Επισκέπτες, παρατάθηκε μέχρι και τις  02. Οκτωβρίου 2017. Και άνοιγε κατόπιν συνεννοήσεως.
        Έτσι, στις 28 Σεπτεμβρίου 2017, με πρωτοβουλία του Προέδρου του Δημοτικού Συμβουλίου Μινώα Πεδιάδος και Διευθυντή του Δημοτικού Σχολείου Θραψανού κ. Γιώργου Καλογεράκη,  
επισκέφθηκαν την εν λόγω  Έκθεση της  Κασταμονίτσας : 32 Μαθητές και 2 Δάσκαλοι του Δημοτικού Σχολείου Θραψανού.  

Συμπόσιο ξυλογλυπτικής & Μουσείο

            Η Έκθεση της Κασταμονίτσας παρουσιάστηκε αναλυτικά από το αξιόλογο  Περιοδικό  «Εικαστική-Λογοτεχνική ΠΟΡΕΙΑ» του «Οικομουσείου Τέχνης Νέας Αλικαρνασσού, (αριθμ. τεύχ.17/2017), που εκδίδει ο διακεκριμένος Καλλιτέχνης Στέλιος-Κωστής Σπυριδάκης», τον οποίο υπέρ-ευχαριστώ και από την θέση αυτή.
        Τέλος, η εν λόγω  Έκθεση έδωσε το έναυσμα και έγιναν αλλά και συνεχίζουν να γίνονται συζητήσεις από αξιόλογους επαγγελματίες Ξυλογλύπτες, για μελλοντική διοργάνωση «Συμποσίου Ξυλογλυπτικής» στην Κασταμονίτσα.  Ας ελπίσουμε ότι θα γίνει σύντομα. Για την ώρα : αναζητείται κατάλληλος χώρος για την δημιουργία «ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΠΟΙΗΤΙΚΗΣ ΓΛΥΠΤΙΚΗΣ & ΑΜΦΙΔΕΞΙΟΤΗΤΑΣ».

        Ευχαριστώ τους Φορείς που διοργάνωσαν την Έκθεση. Τον  Μορφωτικό Εξωραϊστικό Σύλλογο Κασταμονίτσας, την Ενορία Αγίας Κυριακής Κασταμονίτσας και  την  Περιφέρεια Κρήτης. Ευχαριστώ τους Μαθητές και Συνεργάτες μου,  που συμμετείχαν στην Έκθεση της Κασταμονίτσας. Ευχαριστώ και όσους Καλλιτέχνες είχαν προσκληθεί και για διάφορους λόγους δεν μπόρεσαν να συμμετάσχουν.  Ευχαριστώ από καρδιάς τα Παιδιά, τις Δεσποινίδες, τις Κυρίες, τους Κυρίους και τους Κληρικούς που επισκέφθηκαν την Έκθεση. Ευχαριστώ και πάλι θερμά τον διακριμένο, εργασιομανή και άξιο Καλλιτέχνη Στέλιο-Κωστή Σπυριδάκη.
        Ιδιαίτερα ευχαριστώ τους φιλότεχνους άρχοντες ανθρωπιάς και ευαισθησίας : τον  φιλοπρόοδο Πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Μινώα Πεδιάδος και Διευθυντή του Δημοτικού Σχολείου Θραψανού κ.  Γιώργο Καλογεράκη. Καθώς  και τον  άξιο Πρόεδρο του Περιφερειακού Συμβουλίου της Περιφέρειας Κρήτης κ. Γιώργο Πιτσούλη.
       
        Κλείνοντας, θα ήθελα να εκφράσω τις θερμές ευχαριστίες μου και σε δυο ευγενικούς και φιλότεχνους Γερμανούς (γυναίκα και άνδρα), που συμπτωματικά επισκέφθηκαν, (στην διάρκεια της σιωπηρής παράτασης), την Έκθεση. Και μάλιστα έστειλαν πρόσφατα μήνυμα στο email μου τα εξής : «Αγαπητέ παπά Μανόλη. Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε, για άλλη μια φορά,  τόσο εσένα όσο και την ευγενική νεαρή κοπέλα, (που έκανε τη μετάφραση), για την θαυμάσια ξενάγηση και για την εξαίρετη καλλιτεχνική εργασία που θαυμάσαμε στην επίσκεψή μας στην Κασταμονίτσα. Παραμένουμε ακόμα άφωνοι για την θαυμάσια Έκθεση που επισκεφθήκαμε, σε μια όμορφη και γαλήνια ατμόσφαιρα ενός απομακρυσμένου ορεινού χωριού της Κρήτης. Ελπίζουμε να συνεχίσεις να εργάζεσαι για πολλά χρόνια ακόμη. Και θα χαρούμε να θαυμάσουμε ξανά και νέα έργα της Τέχνης σου. Με τις καλύτερες ευχές μας, για ότι καλύτερο. Ελίζαμπεθ και Σάϊμον Στέγκμερ».  

  
Υποσημειώσεις-κατοχυρώσεις : Ευρεσιτεχνίας-Μελέτης «Ποιητικής Γλυπτικής».  
1. α) Αριθμ. 5570/29-10-2010 & 5693/16-05-2011 της συμβολαιογράφου : Αθηνάς (το γένος) Κωνσταντίνου Ζαχαριουδάκη, οδός Έβανς 69, Ηρακλείου Κρήτης.
1.β) Αριθμ. 66063/01-06-2011 &…66598/23-09-2011 της συμβολαιογράφου : Αλεξάνδρας Κάκκου-Λαγιανδρέου, οδός Αιόλου 100, Αθήνας.
          Συνεχίζουμε με την :
ΚΑΣΤΑΜΟΝΙΤΣΑ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

             Να δούμε αναλυτικά   την ιστορία του εν λόγω οικισμού. Δηλαδή,  της πρώην Κοινότητας, του τέως Διαμερίσματος του Δήμου Καστελλίου Πεδιάδας και σήμερα Δημοτικού Διαμερίσματος του Δήμου «Μινώα», (σ.σ. αλήθεια, γιατί Μινώα ;) Πεδιάδος Ηρακλείου Κρήτης, την...

α). Κασταμονίτσα :  (Κρήτη, το αφιέρωμα ) «Είναι χωριό και κοινότητα της επαρχίας Πεδιάδας. Βρίσκεται 42  χλμ. ΝΑ του Ηρακλείου, κτισμένο στους δυτικούς πρόποδες του υψώματος  Σκλόπα της Δίκτης, σε υψόμ. 520 μ. Στην  ίδια κοινότητα ανήκει το μετόχι Τοίχος. Η ονομασία του χωριού δόθηκε από τους πρώτους κατοίκους -μετά την απελευθέρωση της Κρήτης από τους Σαρακηνούς, το 961 μ.Χ.-  που κατάγονταν από την Κασταμονή της Μ. Ασίας» (βλ. Θ. Δετοράκη, Ιστορία της Κρήτης, Ηράκλειο Κρήτης, 1990).
            Σύμφωνα με μια δεύτερη εκδοχή : «το χωριό πήρε την ονομασία από το γεγονός ότι στη θέση που υπάρχει σήμερα το Νεκροταφείο με το Ναό της Θεοτόκου, υπήρχε, παλιότερα, μια καστανιά με την παράσταση της Κοίμησης της  Θεοτόκου και στο σημείο αυτό κτίσθηκε εκκλησία που στη συνέχεια έγινε μοναστήρι. Από τη Μονή Καστανιάς-Κασταμονή, πιθανότητα, προήλθε το υποκοριστικό Κασταμονίτσα, που έγινε και η ονομασία του χωριού.
            Το χωριό δεν αναφέρεται στις Ενετικές Απογραφές, ούτε στην Τουρκική Απογραφή του 1671. Στην Απογραφή του 1834 αναφέρεται με 35 χριστιανικές οικογένειες και το 1881 με 320 Χριστιανούς κατοίκους.
            Το χωριό κατοικήθηκε για πρώτη φορά από Χριστιανούς αποίκους από τη Μ. Ασία, αμέσως μετά τη από τη νίκη του Νικηφόρου Φωκά, το 961 , μ. Χ., κατά των Αράβων και την απελευθέρωση της Κρήτης. Οι πρώτοι αυτοί κάτοικοι καλλιέργησαν, για πρώτη φορά, σε αγροτική έκταση του χωριού καστανιές, οι οποίες διατηρούνταν πριν εξήντα περίπου χρόνια.
            Όταν οι Ενετοί κατέκτησαν την Κρήτη, οι κάτοικοι του νησιού, κατά τη διάρκεια των 450 χρόνων της υποδούλωσής τους, έκαναν αλλεπάλληλες επαναστάσεις για να αποτινάξουν τον ενετικό ζυγό, αλλά αποτύγχαναν. Μετά από κάθε αποτυχημένη επανάσταση, τα ζωτικότερα στοιχεία των  Κρητικών σχημάτιζαν επαναστατικές ομάδες, οι οποίες υποστηρίζονταν από τους κατοίκους της ορεινής Κρήτης. Η ενετική κυβέρνηση, για την απαλλαγή από τους επαναστάτες αυτούς, διέταξε την εκκένωση του οροπεδίου του Λασιθίου  και των ριζίτικων χωριών της επαρχίας Πεδιάδας, το 1364 μ. Χ. Το χωριό Κασταμονίτσα και η γύρω περιοχή κηρύχτηκαν νεκρή ζώνη και απαγορεύτηκε, με ποινή θανάτου, η είσοδος σ’ αυτό. Από το 961 μέχρι το 1271, το χωριό καταστράφηκε πολλές φορές. Η απαγόρευση της εισόδου στην περιοχή κράτησε μέχρι το 1514 μ. Χ.
            Με την επάνοδο των κατοίκων στο χωριό είναι αμφίβολο αν εγκαταστάθηκαν οι απόγονοι των πρώτων αποίκων ή ένα μέρος απ’ αυτούς. Κατά τη διάρκεια της απαγόρευσης, εγκαταστάθηκε στο χωριό ένας Ενετός, από την επαρχία Αμαρίου του Ρεθύμνου και κατέλαβε όλη τη γύρω αγροτική περιοχή, με αποτέλεσμα μικρή, μόνο, αγροτική έκταση να περιέλθει στην κατοχή των εγκατασταθέντων εκεί Ελλήνων.
            Το 1363  μ. Χ. κήρυξαν αποστασία οι Ενετοί κάτοικοι της Κρήτης μαζί με τους ντόπιους. Τότε έγινε πεισματώδης, πολύνεκρη μάχη μεταξύ των επαναστατών και του ενετικού στρατού, στην τοποθεσία μεταξύ Κασταμονίτσας και Αμαριανού, στη θέση που βρίσκεται σήμερα ο Άγιος Γεώργιος ο Κεφαλιώτης. Οι επαναστάτες κατατροπώθηκαν και έφυγαν προς το οροπέδιο Λασιθίου. Στο μέρος αυτό υπάρχουν πολλοί τάφοι νεκρών της μάχης.
            Στις 25 Φεβρουαρίου 1823, κατά τη διάρκεια της επανάστασης των Κρητών εναντίον της τουρκικής κυριαρχίας, ο Χασάν Πασάς, οδηγώντας αιγυπτιακό στρατό, προσπάθησε να μπει στο οροπέδιο Λασιθίου μέσα από την ορεινή τοποθεσία Τσούλη Μνήμα, αλλά μετά από δυναμική επίθεση των επαναστατών έπαθε μεγάλη πανωλεθρία και αναγκάστηκε να οπισθοχωρήσει. Κατά την οπισθοχώρησή του νικήθηκε, σε νέα μάχη, από τους επαναστάτες, στην Κασταμονίτσα. Οι Έλληνες επαναστάτες πήραν  όλη την εφοδιοπομπή του Πασά και μια σημαία. Στη μάχη αυτή σκοτώθηκαν 200 Τούρκοι και 15 Χριστιανοί, οι οποίοι είναι θαμμένοι στην Κασταμονίτσα. Οι Τούρκοι θάφτηκαν ομαδικά σ’ έναν τάφο, ενώ οι Χριστιανοί πατριώτες σε χωριστούς τάφους.
            Στις 23 Μαίου 1841 μ. Χ., έγινε  μεταξύ Χριστιανών και Τούρκων μεγάλη μάχη στην αγροτική θέση Αγίου Γεωργίου Μεσάδα. Οι Τούρκοι ήσαν 3.000 και οι Έλληνες, με επικεφαλής τον οπλαρχηγό Βασιλογιώργη, ήσαν 1.000. Στη μάχη, που κράτησε πέντε ώρες, αποδείχτηκε για άλλη μια φορά το πατριωτικό αίσθημα και το θάρρος των επαναστατών. Σκοτώθηκαν 150 Τούρκοι και 20 Έλληνες, μεταξύ των οποίων  και ο οπλαρχηγός από την κάτω Μεσαρά Μιχαήλ Παπαδάκης.
            Στις 23 Αυγούστου 1866, οι Τούρκοι χτύπησαν τους συγκεντρωμένους στην Κασταμονίτσα επαναστάτες, οι οποίοι όμως αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν εξαιτίας του πλήθους των Τούρκων και τη χρήση πυροβολικού. Στην ορεινή τοποθεσία Χαβγά έγινε σκληρή άνιση μάχη, στην οποία σκοτώθηκαν ο ιερομόναχος Καλλίνικος  και ο οπλαρχηγός Εμμανουήλ Τιλινάκης από το χωριό Αβδού, τον οποίο, λόγω του αναστήματός του, τον ονόμαζαν Ανάμιση. Το μέρος στο οποίο σκοτώθηκε από τους Τούρκους ονομάζεται, μέχρι σήμερα, του Ανάμιση το Λαγκάδι.
            Κατά την τελευταία επανάσταση της Κρήτης εναντίον της τουρκικής κυριαρχίας, το 1897 μ. Χ., είχε έδρα στο χωριό επαναστατική επιτροπή με αρχηγό τον Αντώνη Τρυφίτσο  και με γραμματέα το Μιχαήλ Λαγουδιανάκη, από το Καστέλλι Πεδιάδας. Εκείνη την εποχή, συγκροτήθηκε στο χωριό επαναστατικό δικαστήριο, που καταδίκασε σε θάνατο το νεαρό εγκληματία Εμμ. Μπορμπαντωνάκη ή Μαυροβουνιώτη ή Κατρούλιο, ο οποίος σκότωσε κάποιο εθελοντή, από το Μαρκόπουλο Αττικής, που ονομαζόταν Αριστείδης.
                Η μείωση του πληθυσμού του χωριού στη διάρκεια της επανάστασης οφείλεται κυρίως στην επιδημία πανώλης, την οποία μετέφερε και μετέδωσε ο αιγυπτιακός στρατός.
                Στο χωριό πριν την επανάσταση υπήρχαν έντεκα εκκλησίες, ενώ μετά την επανάσταση τρεις. (Κρήτη, το αφιέρωμα)»

[ σ.σ. Οι εκκλησίες που διασώθηκαν  από τον θρησκευτικό φανατισμό των Τούρκων ήσαν : Η Κοίμηση της Θεοτόκου (Νεκροταφείο), που το μισό μέρος του ήταν νεκροταφείο και του Αμαριανού μέχρι και το έτος 1925. Ο μικρός ναός της Αγίας Κυριακής, βόρεια της σημερινής εκκλησίας, που ήταν το πρώτο νεκροταφείο των Κασταμονιτσανών. Και ο  Άγιος Νικόλαος. ]

Ερώτημα :  Οι υπόλοιπες εκκλησίες που κατεδαφίστηκαν, ποιες ήσαν και που βρισκόντουσαν ;
Απάντηση :           Γνωρίζουμε  δύο  : Τον ΄Αγιο Ισίδωρο, (βλ. τοποθεσία Άη Σίντερος) και την άγνωστη εκκλησία των θεμελίων του σημερινού Ιερού Ναού Αγίου Νεκταρίου.

                Όμως, οι υπόλοιπες ;

                Υποθέτουμε πως, ίσως, βρισκόντουσαν :
·         Στα θεμέλια ή δίπλα από τον Άη Γιώργη Μεσάδας-Φλέγες ;
·         Στα θεμέλια του Άη Γιώργη στον Τοίχο-Μετόχι ;
·         Στο Κάτω Βιγλί ;
·         Στον Βουλισμένο ή Πέρα Λιχένη ; (το Λιχάνι ;)
·         Στο Μεσάρμι ;
·         Στου Τσαπή το Μετόχι ;
·         Στο Αρκαλοκέφαλο ;

                 
Πάντως, στο χωριό Κασταμονίτσα,  σήμερα, υπάρχουν (συμπτωματικά ;) πάλι έντεκα (11) εκκλησίες : Της  Κοιμήσεως της Θεοτόκου, παλιά εκκλησία, ρυθμού βασιλικής με τοιχογραφίες (14ος αι.), του Αγίου Γεωργίου στις Φλέγες ή Μεσάδα, του Αγίου Γεωργίου στο μετόχι Τοίχος, της Αγίας Κυριακής, [που είναι πολιούχος του χωριού, άρχισε να κτίζεται το 1890, (εγκαινιάστηκε το 1905)], του Αγίου Νικολάου (14ου αι.) στη Ν. άκρη του χωριού, της Αγίας Μαρίνας, βορειοδυτικά της Κασταμονίτσας, του Αγίου Νεκταρίου στα Πάνω Λιβάδια, του Αγίου Κωνσταντίνου, μεταξύ Κασταμονίτσας και Τοίχου, (που έκτισε ο Καλαϊτζάκης Στυλιανός του Ιωάννου), του Αγίου Μάμα στο Αόρι, (που έκτισε ο Φαρμακοποιός, Παπαδοκωστάκης Φραγκίσκος του Γεωργίου), του  Αγίου Γερασίμου στον Κούμο, (που έκτισαν η Ανδριανή Ανδριανάκη-Αντωνάκη και ο σύζυγός της Δημήτρης) και του   Μιχαήλ Αρχαγγέλου στα Πάνω Αμπέλια, (που έκτισαν η πρεσβυτέρα και τα παιδιά του αείμνηστου παπά-Μιχάλη Παπαδοκωστάκη, βλ. και τοπων. Μιχαήλ Αρχάγγελος).  Τελευταία κτίστηκε στο Αόρι και η Εκκλησία της Αγίας Ευπραξίας, (από τον Νικόλαο Εμμ. Τσαπάκη).
Συνεχίζουμε από : «Κρήτη, το αφιέρωμα.»
«Η παράδοση αναφέρει ότι στη θέση Χαβγάς, σε ένα φαράγγι, κατοικούσε ο Εωσφόρος με τους διαβόλους. Λέγεται μάλιστα ότι οι περαστικοί από την εν λόγω τοποθεσία άκουγαν κουδούνια και αλυσίδες.             
            Παλιότερες οικογένειες του χωριού είναι οι Τσαπάκηδες, οι Σαριδάκηδες, οι Φραγκιαδάκηδες, οι Οικονομάκηδες,  οι Ψυλλάκηδες  και οι Δηλαβεράκηδες»220.
           
β). Κασταμονίτσα (η). (Στέργιος  Γ. Σπανάκης) «Χωριό και κοινότητα της επαρχίας Πεδιάδας, ν. Ηρακλείου, κάτοικοι 423 (1981), υψόμετρο 520  μέτρα. Απέχει από το Ηράκλειο 42,2 χλμ. Διαδρομή : Καστέλλι Πεδιάδας – Ξιδάς (σημερινή Λύττος) – Κασταμονίτσα. Βρίσκεται στους βορειοδυτικούς πρόποδες του όρους Αφέντης (1578μ.) παραφυάδα της Δίκτης.
            Δεν αναφέρεται στις βενετσάνικες απογραφές του 16ου και 17ου αιώνα, ούτε και στην Τουρκική Απογραφή του 1671.  Το όνομα ασφαλώς σχετίζεται με την Κασταμονή της Μικράς Ασίας, το όνομα της οποίας ετυμολογούν από το λατινικό Castra Commeni, από τα λείψανα φρουρίου των Κομνηνών, απ’ όπου καταγόταν πιθανότατα Χριστιανοί της εποχής εκείνης, ύστερα από τους συνηθισμένους διωγμούς των Τούρκων, μετανάστευσαν και εγκαταστάθηκαν στην Κρήτη και σε ανάμνηση της πρώτης Πατρίδας, έδωσαν το όνομα στη νέα εγκατάστασή των, όπως συνέβη με την Τραπεζούντα της Σητείας, τη Νέα Αλικαρνασσό των ημερών μας κλπ.
            Ο εποικισμός αυτός πότε έγινε ; Η εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου με τοιχογραφίες του 14ου αιώνα, που σώζεται σήμερα στο νεκροταφείο του χωριού, είναι ένδειξη, ότι ο εποικισμός έγινε τουλάχιστο την περίοδο της Βενετοκρατίας, αν όχι παλιότερα. Πρόβλημα γεννάται όμως γιατί δεν αναφέρεται στις βενετσάνικες απογραφές, είτε σε γνωστά άλλα κείμενα, ούτε στην τούκικη απογραφή του 1671. Πρώτη φορά απαντάται το όνομα στην αιγυπτιακή απογραφή του 1834 Kastamonitsa (Pashley, Travels in Crete, II, 319)  με 35 χριστιανικές οικογένειες. Τούρκοι δεν αναφέρονται κάτοικοι, ούτε στην απογραφή του 1881, οπότε αναφέρεται στο Δήμο Καστελλίου, με 320 Χριστιανούς κάτοικους. Το 1900 είναι στον ίδιο Δήμο, κάτοικοι 382, το 1928 έδρα ομώνυμης κοινότητας με 395 κατοίκους, το 1940 κάτοικοι 450, το 1951 κάτοικοι 466, το 1961 κάτοικοι 468 και το 1971 κάτοικοι 439.
            Η θέση του χωριού στην πρόσβαση προς το οροπέδιο του Λασιθίου, φυσικό φρούριο της Ανατολικής Κρήτης, ήταν αφορμή να γίνει πεδίο μαχών τον περασμένο αιώνα. Ο Αιγύπτιος Χασάν πασάς αποπειράθηκε να καταλάβει το Οροπέδιο τα τέλη του 1822. Οι επαναστάτες του έκοψαν το δρόμο από από το Κράσι μέχρι την Κασταμονίτσα, όπου έγιναν σφορδρές μάχες και αναγκάστηκε να αλλάξει πορεία προς τη Βιάννο και Ιεράπετρα. (βλ. Κ. Κριτοβουλίδη, Απομνημονεύματα κλπ. σ. 193, 212).
            Οι μάχες στην περιοχή της Κασταμονίτσας επαναλείφτηκαν και κατά την επανάσταση του 1866-67, το Μάη του 67. Και ο Ομέρ πασάς, ο Αττίλας του Λασιθιού, αναγκάστηκε να ακολουθήσει το δύσβατο μονοπάτι από τη Γερακιανή Λαγκάδα, που του υπόδειξε ένας προδότης. (βλ. Ν. Σταυρινίδη, Καπετάν Μιχάλης Κόρακας, σ. 196, 244, 271 κ.λπ.).
            Στη θέση Μεσάρμι βρέθηκαν λείψανα πήλινου χυτού, ημιελλειψοειδούς τομής διαζώματος ή περίθυρου, πλάτους περίπου 0, 25  μ., με πλοχμοειδή διακόσμηση. (βλ. Κρητικά Χρονικά, ΙΔ΄, σ. 525). Στη θέση Ξιδιανό Σελί  βρέθηκε σφαιρικό αγγείο από βαθυκύανο ύαλο. (βλ. Κρητικά Χρονικά, ΙΖ΄, σ. 387).

γ). « Το χωρίον Κασταμονίτσα (Στρατηγός  Εμμ. Μανουσάκης) κείται εις την δυτικήν πλευράν του όρους Δίκτη  και επί των προπόδων του. Αριθμεί  σήμερον 550 κατοίκους ομού μετά του βορείως τούτου και εις απόστασιν 1000  μ. ευρισκομένου συνοικισμού Τοίχου. Δύο εκδοχαί υπάρχουν  περί της ονομασίας του Κασταμονίτσα.

α) Η πρώτη φέρει την ονομασίαν του εις τον πρώτον κάτοικον αυτού όστις κατήγετο εκ της Κασταμονής της Μ. Ασίας.  β) Η δεύτερη ήτις είναι και η πλέον πλησιάζουσα προς την αλήθεια  ότι : Εις το σημερινόν νεκροταφείον του χωρίου ήτο άλλοτε Μονή. Εις το μέρος τούτο και κατόπιν ονείρου της ανευρέθη υπό Μοναχού εικόνισμα της Παναγίας εντός της γης. Απεφασίσθη υπό των τότε Μοναχών και κατοίκων η ανέγερσις ναού εις το μέρος αυτό. Το εικόνισμα τοποθετούμενον προσωρινώς αφ’ εσπέρας εις το μέρος εις ό θα ανεγείρετο ο ναός, το πρωί ευρίσκετο εις την ρίζαν μεγάλης καστανέας εις ό μέρος ακριβώς ευρέθη. Τελικώς απεφασίσθη να εκριζωθεί η καστανέα και να θεμελιωθή ο ναός εις αυτό το μέρος, όπως και εγένετο. Ο ανεγερθείς ναός τιμάται επ’ ονόματι της Παναγίας (Κοίμησις). Είναι βυζαντινή τοιχογραφημένη. Αργότερον επιχρισθείσα δι’ ασβεστοκονιάματος ετοιχογραφήθη εκ δευτέρου. Εις πολλά μέρη έχει σήμερον καταπέση το κονίαμα αυτό και φαίνεται το διπλούν της τοιχογραφίας. Η ιδρυθείσα μονή ονομάζεται  «Καστανομονή», μετατραπείσα αργότερον εις «Καστανομονίτσα» εξ αιτίας της καστανέας αυτής και τελικώς Κασταμονίτσα, όθεν και η ονομασία του χωρίου. Συνδέεται δι’ αμαξιτής οδού μετά της πρωτευούσης Νομού κατασκευασθείσης τω 1952 δια προσωπικής εργασίας των κατοίκων. Τω 1952 κατόπιν κρατικής αρωγής κατεσκευάσθησαν εκ σιδηροπαγούς σκυροκονιάματος δύο γέφυραι εξασφαλίζουσαι την συγκοινωνίαν και κατά τους χειμερινούς μήνας. Τω 1953 διετέθη κονδύλιον 50.000.000 δρχ. διά την επισκευήν  και διασκευήν ταύτης δια μηχανημάτων. Ήδη διετέθη νέον κονδύλιον δια την συνέχισιν της επισκευής και σκυρόστρωσιν ταύτης. Επισκέψεις υψηλών προσώπων δεν έχει να παρουσιάση η Κοινότης πλην των περιφερειακών ηγετών θρησκευτικών και πολιτικών ήτοι Νομαρχών, Μητροπολιτών κλπ. γινομένων καθ’ έκαστον σχεδόν έτος. ----- Η πλέον πιθανή ονομασία του χωρίου προέρχεται εκ της μεταφοράς των κατοίκων της Μικράς Ασίας (περιοχή Κασταμονής) υπό του στρατηλάτου του Βυζαντίου Νικηφόρου Φωκά. Όταν μεταγενεστέρως, ήτοι μετά 150 έτη περίπου  εγένοντο κύριοι της Κρήτης οι Ενετοί και την εκράτησαν 450 χρόνια. Οι Κρήτες κατά την περίοδον εκείνην έκαμναν συχνάς επαναστάσεις δια την αποδίωξιν  του Ενετικού Ζυγού αλλά δυστυχώς πάσαι αποτύγχανον αλλά μετά εκάστην αποτυχούσαν επανάστασιν  τα πλέον ζωηρά στοιχεία της Κρήτης εσχημάτιζον επαναστατικάς ομάδας οίτινες υπεθάλποντο υπό των κατοίκων των ορεινών περιοχών και δια να απαλλαγή από την μάστιγαν αυτήν, όπως αποκαλούσε τους επαναστάτας η Ενετική Κυβέρνησις»222.

δ). Κοινότης Κασταμονίτσης Πεδιάδος  (ιστορικόν σημείωμα, Εμμ. Ν. Παπαδάκης).

            «Όταν το έτος 961  μ. Χ., ήτοι προ χιλίων περίπου ετών, ο Νικηφόρος Φωκάς, στρατηγός της τότε Βυζαντινής Αυτοκρατορίας τεθείς επικεφαλής βυζαντινού στρατού εξεστράτευσεν κατά των κατακτητών Αράβων της Κρήτης, τους επολέμησεν, τους ενίκησεν την 7ην Μαρτίου 961 μ. Χ., και τους εξεδίωξεν από την Κρήτην. Τότε ο πληθυσμός της Κρήτης αραιωθείς σημαντικώς ένεκεν τούτου, έφερεν ούτος Αποίκους Χριστιανούς από την Μικράν Ασίαν και Θράκην και εποίκησεν την Κρήτην.
 Διά πρώτην φοράν τότε επικοίσθη το χωρίον Κασταμονίτσα Πεδιάδος από εποίκους καταγομένους εκ της Κασταμονής της Μικράς Ασίας. Και ούτω εκ ταύτης, τιμής ένεκεν, έλαβεν την ονομασίαν το νεοϋδρυθέν χωρίον τούτο   Κ α σ τ α μ ο ν ί τ σ  α. Τότε έφεραν και  τις καστανιές, άς εκαλιέργησαν εις αγροτικήν έκτασιν του χωρίου τούτου, μέρος των οποίων  διετηρήθησαν και μέχρι πεντηκονταετίας. Όταν όμως μεταγενεστέρως κατέκτησαν την Κρήτην οι Ενετοί, την οποίαν κατείχον (είχον εις την κυριαρχίαν των) 450 έτη, οι Κρήτες κατά την χρονικήν διάρκειαν ταύτην έκαμναν αλλεπαλλήλους επαναστάσεις προς αποτίναξιν του Ενετικού Ζυγού, αλλά όλαι δυστυχώς αποτύγχανον. Μετά εκάστην αποτυχούσαν όμως επανάστασιν τα ζωηρότερα στοιχεία εκ των Κρητών εσχημάτιζον επαναστατικές ομάδες, οίτινες υποθάλποντο από τους ορεινούς κατοίκους της Κρήτης, οίτινες εκατήντησαν μάστιγες διά τους Ενετούς. Και δια να απαλλαγή από την τοιαύτην μάστιγα, όπως αποκαλούσε τους τοιούτους περιπλανωμένους επαναστάτες, η Ενετική Κυβέρνησις έλαβεν έν σκληρόν μέτρον κατά των ορεινών κατοίκων της Κρήτης. Διέταξεν την εκκένωσιν του οροπεδίου Λασιθίου ως και των ριζίτικων χωρίων της επαρχίας Πεδιάδος, το έτος 1364 μ. Χ., εν οίς και το χωρίον Κασταμονίτσα Πεδιάδος. Εκήρυξεν δε την περιοχήν ταύτην νεκράν ζώνην, και απηγόρευσεν επί ποινή θανάτου την είσοδον παντός ανθρώπου εντός της νεκράς ζώνης ταύτης. Πυρπολήσας και τα χωρία ταύτα ως και το χωρίον Κασταμονίτσα Πεδιάδος. Η απαγόρευσις   αύτη διήρκεσεν 150 έτη, ήτοι από το έτος 1364 έως το έτος 1514  μ. Χ.
 Μετά την  παρέλευσιν των ετών τούτων  επετράπει υπό της Ενετικής Κυβερνήσεως η επάνοδος των κατοίκων εις το χωρίον των. Αμφίβολον όμως είναι εάν επανήλθον και εγκαταστάθησαν απόγονοι των Κασταμονιτσανών ή μέρος αυτών. Κατά την χρονικήν διάρκειαν όμως της νεκράς ταύτης ζώνης, ήλθεν και εγκατεστάθη ένας Ενετός ορμιθείς εκ της επαρχίας Αμαρίου Ρεθύμνης, εκεί που κείται ήδη το χωρίον Αμαριανόν Πεδιάδος και κατέλαβεν άπασαν την  πέριξ αγροτικήν έκτασιν (δεν υπήρχεν πριν χωρίον εκεί). Και οι ανωτέρω επανελθόντες και επανεγκατασθέντες εις το χωρίον Κασταμονίτσα μικρά έκτασις αγροτική περιήλθεν εις την κατοχήν των. Βορείως του χωρίου τούτου και εις απόστασιν 500 μέτρων περίπου κείται τοίχος διήκων εξ ανατολών προς δυσμάς όστις εχρησίμευεν κατά την προ Χριστού εποχήν, και καθ΄ ήν ήκμαζεν η πλησίον πόλις Λύκτος, ως αγωγός διά την διοχέτευσιν  εκ μακρόθεν ύδατος διά την ύδρευσιν των κατοίκων της πόλεως ταύτης.
            Κατά το έτος 1363  μ. Χ., καθ’ ό είχον κηρύξει αποστασίαν οι Ενετοί κάτοικοι της Κρήτης μετ’ εντοπίων, τότε διεξήχθη πεισματώδης πολύνεκρος μάχη μεταξύ των επαναστατών και του Ενετικού στρατού, εις το διαμέσον μεταξύ Κασταμονίτσας και Αμαριανού τοποθεσίαν, εκεί που κείται ο Άγιος Γεώργιος ο Κεφαλιώτης, οπότε κατατροποθέντων των επαναστατών ετράπησαν ούτοι προς το Οροπέδιον Λασιθίου. Εκεί εις το μέρος τούτο υπάρχουν πολλοί τάφοι της μάχης ταύτης.
            Κατά δε την επανάστασιν των Κρητών το έτος 1821, κατά της Τουρκικής κυριαρχίας εν Κρήτη, ήτις διήρκεσεν  επί μίαν δεκαετίαν.
            Την 26 Σεπτεμβρίου 1823 ο Χασάν Πασάς, όστις οδηγούσε Αιγυπτιακόν στρατόν, επιδιώξας να εισβάλλη εις το Οροπέδιον Λασιθίου μέσω της ορεινής τοποθεσίας Τσούλη Μνήμα, αλλά επιτεθέντων ορμητικώς των επαναστατών κατά αυτού και αποτυχών υπέστη πανολεθρίαν , και ηναγκάσθη να ωπισθοχωρήση και καταδιωχθείς υπό των επαναστατών  και συναφθείσης νέας μάχης εις Κασταμονίτσαν τον ενίκησαν και πάλιν οι επαναστάτες και του πήραν ολόκληρον την εφοδιοπομπήν και μίαν σημαίαν. Αι απώλειαι της μάχης ταύτης ήσαν 100 Τούρκοι και 15 Χριστιανοί, οίτινες πάντες οι φονευθέντες Τούρκοι και Χριστιανοί είναι ενταφιασμένοι εις Κασταμονίτσαν. Οι φονευθέντες Τούρκοι ενταφιάσθηκαν  ομαδικώς εις ανεγερθέντα λάκκον υπό των Χριστιανών, οι δε φονευθέντες Χριστιανοί ενταφιάσθηκαν εις χωριστούς τάφους έκαστος τούτων.
Βορείως του Τοίχου υπήρχον τα μετόχια  Λιχένι και Βίγλα, άτινα κατεστράφησαν εντελώς το έτος 1822  μ. Χ., ένεκεν της ενσκηψάσης πανώλους.
Την 23ην Μαϊου 1841   μ. Χ., εγένετο μάχη εις ΄Αγιον Γεώργιον  Μεσάδας, αγροτικής περιοχής Κασταμονίτσης Πεδιάδος μεταξύ Χριστιανών και Τούρκων. Οι Τούρκοι ήσαν 3.000 και οι Χριστιανοί Έλληνες με επικεφαλής τον Αρχηγόν Βασιλογιώργην  ήσαν 1.000. Η μάχη εβάσταξεν 5 ώρες. Εφονεύθησαν εκ των Τούρκων 150 και εκ των Ελλήνων 20. Μεταξύ τούτων των φονευθέντων ήτο και ο εκ Κάτω Μεσαράς οπλαρχηγός Μιχαήλ Παπαδάκης.
Την 23ην Αυγούστου του έτους 1866  μ. Χ. οι Τούρκοι εκτύπησαν τους συγκεντρωθέντας επαναστάτας εις Κασταμονίτσα αλλά προ των υπερτέρων δυνάμεων των Τούρκων αλλά και επειδή έκαμναν ούτοι και χρήσιν πυροβολικού οι επαναστάτες ηναγκάσθηκαν να υποχωρήσουν προς την ορεινήν τοποθεσίαν Χαυγά, ένθα γενομένης ετέρας μάχης εφονεύθησαν ο Καλλίνικος Ιερομόναχος και ο οπλαρχηγός Εμμανουήλ Τυλιανάκης, καταγόμενος εξ Αβδού Πεδιάδος, και λόγω του υψηλού αυτού αναστήματος τούτον ονόμαζον Ενάμισυ. Εις το μέρος δε τούτο όπου εφονεύθη ονομάζεται και μέχρι σήμερον «του Ενάμισυ το Λαγκάδι.»
Κατά την τελευταίαν επανάστασιν της Κρήτης κατά της Τουρκικής κυριαρχίας εν Κρήτη το έτος 1897  μ. Χ.  ήδρευεν Επαναστατική Επιτροπή εις Κασταμονίτσα Πεδιάδος με Αρχηγόν τον Αντώνιον Τρυφίτσον και Γραμματέα τον  Μιχαήλ Λαγουδιανάκην, αμφότεροι καταγόμενοι εκ Καστελλίου Πεδιάδος. Καθ’ ην περίοδον συγκροτηθέν Επαναστατικόν Δικαστήριον κατεδίκασεν εις θάνατον τον εξ Ασκών Πεδιάδος  νεαρόν εγκληματίαν Εμμανουήλ Δημητρίου Μπορμπαντωνάκην, όστις ηκούετο με τα παρόνυμα Μαυροβουνιώτης και Κατρούλιος, όστις εφόνευσεν τον εκ Μαρκοπούλου Αττικής καταγόμενον νεαρόν εθελοντήν, ονομαζόμενος Αριστείδης αγνώστου επωνύμου, εις το Ασκιανό Φαράγκι και τον ελήστευσεν.
Η Κασταμονίτσα, προ της επαναστάσεως του 1821 ήτοι προ 150 έτη, είχεν 65 οικογένειες Χριστιανών και 11 εκκλησίες.  Μετά την επανάστασιν ταύτην, ήτις διήρκεσεν επί 10 χρόνια, είχεν 24 οικογένειες και 3 εκκλησίες. Η μείωσις των κατοίκων εις τόσον βραχύ χρονικόν διάστημα οφείλετο κυρίως εις την ενσκήψασαν τότε επάρατον επιδημίαν πανώλη, την οποίαν μετέφερεν και μετέδωσεν ο Αιγυπτιακός στρατός, ήτις κυριολεκτικώς εθέρισεν τους κατοίκους της Κρήτης»223.
             
ε). Κοινότης Κασταμονίτσης  (στατιστικά  στοιχεία κ. ά. πληροφορίες).

-Στο ταξίδι του στην Κρήτη ο Pashley, το έτος 1832, (Travels in Crete by Robert Pashley Esg., Volume I, Cambridge..., London... XXXVII), (βλ. ένθετο Εφημερίδας «Πατρίς», Ιανουάριος 2008, Κρήτης ανθρωπογεωγραφία Α΄ μέρος, σελ. 82), μας πληροφορεί ότι η Κασταμονίτσα  είχε 35 χριστιανικές οικογένειες   και   καμία  μουσουλμανική.
-  Ο Μ. Χουρμούζης Βυζαντίου, στο έργο του «Κρητικά», εν Αθήναις 1842, που μας δίδει πλήρη εικόνα των οικισμών της Κρήτης για την περίοδο 1821-1832,  γράφει : «Κασταμονίτσα. έχουσα πριν (ενν. την Επανάσταση του 1821) 65 οικογένειες Χριστιανών και 11 εκκλησίες».  Ενώ μετά την Επανάσταση, συγκεκριμένα το έτος 1832, είχε : «24 οικογένειες και 3 εκκλησίες»,  (βλ. ένθετο Εφημερίδας «Πατρίς», Ιανουάριος 2008, Κρήτης ανθρωπογεωγραφία Α΄ μέρος, σελ. 87).
- Στην απογραφή των πληθυσμών της ανατολικής Κρήτης, του υπο-πρόξενου της Ρωσίας στο Ηράκλειο, του Ιωάννου Μητσοτάκη, «Στατιστική του 1875 έτους», με απογραφέα τον «Αναγνώστην Ρουσάκην από Κασταμονίτσαν» : η Κασταμονίτσα είχε, το έτος 1875,  35 οικογένειες και  175 ψυχές, 175 Χριστιανούς, και μηδέν (0) Οθωμανούς, (βλ. ένθετο Εφημερίδας «Πατρίς», Φεβρουάριος 2008, Κρήτης ανθρωπογεωγραφία Β΄ μέρος, σελ. 122).
- Στην ολοκληρωμένη απογραφή επί Τουρκοκρατίας, το έτος 1881, η Κασταμονίτσα είχε «166 άρρενες και 154 θήλεις, σύνολον 320 Χριστιανούς» και κανένα Οθωμανό, (βλ.ένθετο Εφημερίδας «Πατρίς», Φεβρουάριος 2008, Κρήτης ανθρωπογεωγραφία Β΄ μέρος, σελ. 132).
- Στην τελευταία απογραφή των οικισμών της Κρήτης, την περίοδο της Τουρκοκρατίας, που έγινε  το έτος 1894 από τον ανθυπολοχαγό του πεζικού Νικόστρατο Καλομενόπουλο, η Κασταμονίτσα ήταν : «χωρίον κατοικούμενον υπό 65 Χριστιανικών οικογενειών».
- Στην πρώτη απογραφή του πληθυσμού από την Κρητική Πολιτεία τον Ιούνιο του 1900, η Κασταμονίτσα  είχε 387 Χριστιανούς, 179 άνδρες, 208 γυναίκες και κανένα Τούρκο, (βλ.  ένθετο Εφημερίδας «Πατρίς», Φεβρουάριος 2008, Κρήτης ανθρωπογεωγραφία  Β΄ μέρος, σελ. 168). 
- Στην «Κρητική Χωρογραφία» του Ιωάννου Εμμ. Νουχάκη, έκδ. Σπυρ. Κουσουλίνος, εν Αθήναις 1903, (βλ. ένθετο Εφημερίδας «Πατρίς», Φεβρουάριος 2008, Κρήτης ανθρωπογεωγραφία  Β΄ μέρος, σελ. 178), αναφέρεται : «Κασταμονίτσα κώμη επί των υπωρειών της Δίκτης, άνωθεν αυτής υπάρχει στενωπός καλουμένη ‘’Πόρος της Γούλας ‘’ ένθα τω 1866 οι Τούρκοι ενεδρεύσαντες συνέλαβον και έσφαξαν 90 Χριστιανούς. Τω δε 1868 γενομένης αυτόθι μάχης ηττήθη ο υπό τον Ομέρ Πασάν  Τουρκικός στρατός υποστάς φοβεράς ζημίας».
- Σύμφωνα με τον αείμνηστο Στέργιο Γ. Σπανάκη.  Τούρκοι κάτοικοι στην Κασταμονίτσα δεν αναφέρονται  ούτε στην απογραφή του 1881, που το χωριό ως  Κοινότητα  ανήκε  στον  Δήμο Καστελλίου  με  320 Χριστιανούς κατοίκους. Το έτος 1900 ανήκει  στον ίδιο Δήμο και έχει 382 κατοίκους. Το έτος 1928 η Κασταμονίτσα  είναι έδρα της ομώνυμης κοινότητας με 395 κατοίκους. Το έτος 1940, οι κάτοικοι της  είναι  450. Το 1951  έχει 466 κατοίκους. Το 1961, 468. Και το έτος 1971 οι κάτοικοι της είναι 439.

-          Στο φύλλο  Εφημερίδας της Κυβέρνησης : «Στοιχεία αρχικής αναγνωρίσεως» :  Κοινότης Κασταμονίτσης, Δ. 26-1-1925, ΦΕΚ. Α 27/ 1925. Έδρα : η Κασταμονίτσα.  «Συνοικισμοί Αρχικώς απαρτίσαντες την Κοινότητα : Κασταμονίτσα, Τοίχος & Αμαριανά».
.
-          Συνοικισμοί αποτελούντες νυν την Κοινότητα : Κασταμονίτσα, Τοίχος

-          Παρατηρήσεις – Αποσπάσεις : Ο Συνοικισμός «Αμαριανά», «αναγνωρισθείς εις ιδίαν Κοινότητα», Δ. 2-3-1926,  ΦΕΚ. Α 85/1926.

-          «Πληθυσμός κατ’ απογραφάς» : Έτους 1928,  Κασταμονίτσα, πληθ.(υσμός) 395 κάτ(τοικοι). Τοίχος, πληθ. 48 κάτ. Έτους 1940, Κασταμονίτσα, πληθ. 450, Τοίχος 52. Έτους 1951, Κασταμονίτσα, πληθ. 466, Τοίχος 47.  Έτους 2001, Κασταμονίτσα, πληθ. 537, Τοίχος 21. Έτους 2011, Κασταμονίτσα 220, Τοίχος 70.                         
στ). Κι από το Εγκυκλ. Λεξικό Ελευθερουδάκη : «Κασταμονίτσα (η) «Έδρα ομωνύμου κοινότητος εν τη επαρχία Πεδιάδος, του νομού Ηρακλείου Κρήτης. Έχει δημοτικόν σχολείον και 395 κάτ. (1928). Η Κοινότης περιλαμβάνει και το χωρίον Τοίχον». (βλ. Εγκυκλ. Λεξικόν Ελευθερουδάκη,  Αθήνα 1929, τομ. 7, σελ. 375).
Συνεχίζουμε με την Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια :
ζ). Κασταμονίτσα Ηρακλείου- Βικιπαίδεια.
                  «Η Κασταμονίτσα είναι ένα ριζίτικο χωριό και πρώην κοινότητα της επαρχίας Πεδιάδας με 537 κατοίκους, σύμφωνα με απογραφή του 2001. Βρίσκεται 42  χλμ. νοτιοανατολικά του Ηρακλείου, κτισμένο στους δυτικούς πρόποδες του υψώματος σκλόπα της Δίκτης, σε υψόμετρο 520  μ. Σήμερα αποτελεί ομώνυμο δημοτικό διαμέρισμα στο Δήμο Πεδιάδος του νομού Ηρακλείου. Στην ίδια κοινότητα ανήκει το μετόχι Τοίχος. Η Κασταμονίτσα κατέχει στρατηγική γεωγραφική θέση, εφόσον ελέγχει την πρόσβαση προς το οροπέδια Λασιθίου, γεγονός το οποίο εξηγεί αφενός τη διεξαγωγή σφοδρών μαχών επί Τουρκοκρατίας και, αφετέρου, την ανάδειξή της σε σημαντικό εμπορικό κόμβο κατά τον 20ο  αιώνα και μέχρι τη δεκαετία του 1970.
Ονομασία.
Η ονομασία του χωριού δόθηκε  από τους πρώτους κατοίκους –μετά την απελευθέρωση της Κρήτης από τους Σαρακινούς, το 961  μ. Χ.- που καταγόταν από την Κασταμονή της Μ. Ασίας (βλ. Θ. Δετοράκη).
Σύμφωνα με μια δεύτερη εκδοχή, το χωριό πήρε την ονομασία από το γεγονός ότι στη θέση που υπάρχει σήμερα το νεκροταφείο με το ναό της Θεοτόκου, υπήρχε, παλιότερα, μια καστανιά με την παράσταση της Κοίμησης της Θεοτόκου και στο σημείο αυτό κτίστηκε εκκλησία που στη συνέχεια έγινε μοναστήρι. Από Μονή Καστανιάς-Κασταμονή, πιθανότατα, προήλθε το υποκοριστικό Κασταμονίτσα, που έγινε και η ονομασία του χωριού.
Πληθυσμός
Το χωριό δεν αναφέρεται στις ενετικές απογραφές, ούτε στην τουρκική απογραφή του 1671. Στην απογραφή του 1834 αναφέρεται με 35 χριστιανικές οικογένειες και το 1881 με 320 χριστιανούς κατοίκους. Σήμερα, το δημοτικό διαμέρισμα της Κασταμονίτσας αριθμεί 537 κατοίκους (απογραφή 2001), έχει έδρα το ομώνυμο χωριό και σε αυτό υπάγονται οι οικισμοί :
-Κασταμονίτσα [537]
-Τοίχος [21]. Είναι παλιός οικισμός και σε μικρή απόσταση  από την αρχή του μονοπατιού Κασταμονίτσα-Τσούλη Μνήμα, με κύριο χαρακτηριστικό του –από το οποίο πήρε και το όνομά του- τον πετρόχτιστο τοίχο, μέρος του υδραγωγείου της Λύττου.
Η μείωση του πληθυσμού στη διάρκεια της επανάστασης οφείλεται κυρίως στην επιδημία πανώλους, την οποία μετέφερε και μετέδωσε ο αιγυπτιακός στρατός.
Ιστορικά στοιχεία
Το χωριό κατοικήθηκε για πρώτη φορά  από  Χριστιανούς αποίκους από τη Μ. Ασία, αμέσως μετά από τη νίκη του Νικηφόρου Φωκά, το 961  μ. Χ., κατά των Αράβων και την απελευθέρωση της Κρήτης. Οι πρώτοι αυτοί κάτοικοι καλλιέργησαν, για πρώτη φορά, σε αγροτική έκταση του χωριού καστανιές, οι οποίες διατηρούνταν πριν εξήντα περίπου χρόνια. Εξαιτίας της θέσης της, η Κασταμονίτσα υπήρξε πεδίο μαχών.
Όταν οι Ενετοί κατέκτησαν την Κρήτη, οι κάτοικοι του νησιού, κατά τη διάρκεια των 450 χρόνων της υποδούλωσής τους, έκαναν αλλεπάλληλες επαναστάσεις για να αποτινάξουν τον ενετικό ζυγό, αλλά αποτύγχαναν. Μετά από κάθε αποτυχημένη επανάσταση, τα ζωτικότερα στοιχεία των Κρητικών σχημάτιζαν επαναστατικές ομάδες, οι οποίες υποστηρίζονταν από τους κατοίκους της ορεινής Κρήτης.
Η ενετική κυβέρνηση, για την απαλλαγή από τους επαναστάτες αυτούς, διέταξε την εκκένωση του οροπεδίου Λασιθίου και την ριζίτικων χωριών της επαρχίας Πεδιάδας, το 1363  μ. Χ. Το χωριό Κασταμονίτσα και η γύρω περιοχή κηρύχτηκαν νεκρή ζώνη και απαγορεύτηκε,  με ποινή θανάτου, η είσοδος σε αυτό. Από το 961 μέχρι το 1271, το χωριό καταστράφηκε πολλές φορές. Η απαγόρευση της εισόδου στην περιοχή κράτησε μέχρι το 1514  μ. Χ.    
Με την επάνοδο των κατοίκων στο χωριό είναι αμφίβολο αν εγκαταστάθηκαν οι απόγονοι των πρώτων κατοίκων ή ένα μέρος απ’ αυτούς. Κατά τη διάρκεια της απαγόρευσης, εγκαταστάθηκε στο χωριό ένας Ενετός, από την τότε επαρχία Αμαρίου του Ρεθύμνου και κατέλαβε όλη τη γύρω αγροτική περιοχή, με αποτέλεσμα, μικρή, μόνο, αγροτική έκταση να περιέλθει στην κατοχή των εγκατασταθέντων εκεί Ελλήνων.
Το 1363  μ. Χ. κήρυξαν αποστασία οι Ενετοί κάτοικοι της Κρήτης μαζί με ντόπιους. Τότε έγινε πεισματώδης, πολύνεκρη μάχη μεταξύ των επαναστατών και του ενετικού στρατού, στην τοποθεσία μεταξύ Κασταμονίτσας και Αμαριανού, στη θέση που βρίσκεται σήμερα ο Άγιος Γεώργιος ο Κεφαλιώτης. Οι επαναστάτες κατατροπώθηκαν και έφυγαν προς το οροπέδιο Λασιθίου. Στο μέρος αυτό υπάρχουν πολλοί τάφοι νεκρών της μάχης.
Στις 25 Φεβρουαρίου 1823, κατά τη διάρκεια της επανάστασης των Κρητών εναντίον της τουρκικής  κυριαρχίας, ο Χασάν Πασάς, οδηγώντας αιγυπτιακό στρατό, προσπάθησε να   μπει στο οροπέδιο Λασιθίου μέσα από την ορεινή τοποθεσία Τσούλη Μνήμα, αλλά μετά από δυναμική επίθεση των επαναστατών έπαθε μεγάλη πανωλεθρία και αναγκάστηκε να υποχωρήσει. Κατά την  οπισθοχώρησή του νικήθηκε σε νέα μάχη, από τους επαναστάτες στην Κασταμονίτσα. Οι Έλληνες επαναστάτες πήραν όλη την εφοδιοπομπή του πασά και μια σημαία. Στη μάχη αυτή σκοτώθηκαν 200 Τούρκοι και 15 Χριστιανοί, οι οποίοι είναι θαμμένοι στην Κασταμονίτσα. Οι Τούρκοι θάφτηκαν σ’ έναν τάφο, ενώ οι Χριστιανοί πατριώτες σε χωριστούς τάφους.
Στις 23 Μαϊου 1841  μ. Χ. έγινε μεγάλη μάχη μεταξύ Χριστιανών και Τούρκων στην αγροτική θέση του Αγίου Γεωργίου Μεσάδας. Οι Τούρκοι ήσαν 3.000 και οι Έλληνες, με επικεφαλής τον οπλαρχηγό  Βασιλογιώργη, ήταν 1.000. Στη μάχη που κράτησε πέντε ώρες, αποδείχτηκε για μια άλλη φορά το πατριωτικό αίσθημα και το θάρρος των επαναστατών. Σκοτώθηκαν 150 Τούρκοι και 20 Έλληνες, μεταξύ των οποίων και ο οπλαρχηγός από την Κάτω Μεσαρά Μιχαήλ Παπαδάκης.
Στις  23 Αυγούστου 1866, οι Τούρκοι χτύπησαν τους συγκεντρωμένους στην Κασταμονίτσα επαναστάτες, οι οποίοι όμως αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν εξαιτίας του πλήθους των Τούρκων και τη χρήση πυροβολικού. Στην ορεινή τοποθεσία Χαυγάς  έγινε σκληρή μάχη, άνιση μάχη, στην οποία σκοτώθηκαν ο ιερομόναχος  Καλλίνικος και ο οπλαρχηγός  Εμμανουήλ Τυλινάκης από το χωριό Αβδού, τον οποίο, λόγω του αναστήματός του, τον ονόμαζαν  Ανάμιση. Το μέρος στο οποίο σκοτώθηκε από τους Τούρκους ονομάζεται, μέχρι σήμερα, του : Ανάμιση το Λαγκάδι. Η παράδοση αναφέρει ότι στη θέση  Χαυγάς, σε ένα φαράγγι, κατοικουσε ο Εωσφόρος με τους Διαβόλους. Λέγεται μάλιστα ότι οι περαστικοί από την τοποθεσία άκουγαν κουδούνια και αλυσίδες.
Κατά την τελευταία επανάσταση της Κρήτης εναντίον της τουρκικής κυριαρχίας, το 1897  μ. Χ., είχε έδρα στο χωριό επαναστατική επιτροπή με αρχηγό τον  Αντώνη Τρυφίτσο και με γραμματέα  το  Μιχαήλ Λαγουδιανάκη, από το Καστέλλι Πεδιάδας. Εκείνη την εποχή, συγκροτήθηκε στο χωριό επαναστατικό δικαστήριο, που καταδίκασε σε θάνατο το νεαρό εγκληματία Εμμ. Μπορμπαντωνάκη ή Μαυροβουνιώτη ή Κατρούλιο, ο οποίος σκότωσε κάποιον εθελοντή, από το Μαρκόπουλο Αττικής, που ονομαζόταν Αριστείδης.
Στις 26 Απριλίου 1944, πραγματοποιήθηκε στην Κρήτη η απαγωγή του στρατηγού Κράιπε που σκοπό είχε  τη σύλληψη του στρατηγού Μίλλερ. Η ομάδα  απαγωγής του στρατηγού Κράιπε αποτελούνταν από τους : Γρηγόρη Χναράκη, Πάτρικ Λη Φέρμορ, Στάνλεϊ Μος, Στρατή Σαβιολή, Μανόλη Πατεράκη, Λεωνίδα Παπαλεωνίδα, Γεώργιο Τυράκη και Νίκο Κόμη.
Οι ταυτότητες που είχαν οι απαγωγείς φτιάχτηκαν το 1944 στο γραφείο της Κοινότητας Κασταμονίτσας. Ο Πρόεδρος και τα Μέλη του Κοινοτικού Συμβουλίου Κασταμονίτσας μαζί με τον  Γεώργιο Ζωγραφάκη ή Ξηρούχη έφτιαξαν τα χαρτιά και τα σφράγισαν. Στις 7 Απριλίου 1944,  ο Γεώργιος  Ζωγραφάκης  ή Ξηρούχης έδωσε  τις πλαστές ταυτότητες στους αντιπροσώπους υων Συμμάχων, στον Πάτρικ Λη Φέρμορ, και στον Στάνλεϊ Μος, όταν η αποστολή των απαγωγέων κατέλυσε στο σπίτι του. Οι απαγωγείς φιλοξενήθηκαν στο σπίτι του  Ζωγραφάκη και από εκεί μετακινήθηκαν πάνω απ’ την Κασταμονίτσα, στη μάντρα του Σηφογιάννη. Στην είσοδο της ανακαινισμένης σήμερα μάντρας και στο ανώφλι έχει σκαλίσει ο ίδιος ο  Πάτρικ Λη Φέρμορ με καλλιγραφικά γράμματα τα αρχικά του  ιδιοκτήτη και το έτος 1943, (19+43 ΙΣ).
Για τις ταυτότητες επέλεξαν τα ονόματα νεαρών Κασταμονιτσανών δεκαεξάχρονων και δεκαεφτάχρονων. Για την ταυτότητα του  Γιώργη Τυράκη διάλεξαν το όνομα και τα στοιχεία του δεκαοχτάχρονου Γιώργου Σαριδάκη  (μετέπειτα αστυνομικού). Ο πατέρας του Σαριδάκης Μιχάλης   ή Μπαλτζής, που συναίνεσε σ’ αυτό,  πήρε ενεργά μέρος στην Αντίσταση και ήταν κρεοπώλης στο επάγγελμα. Το γεγονός αφηγείται ο ίδιος ο Γιώργης Τυράκης, ένας από τους απαγωγείς, στο βιβλίο του «Η απαγωγή του Στρατηγού Κράιπε», όπου και αποκαλύπτει ότι η πλαστή ταυτότητα που του είχε χορηγήσει το Συμμαχικό Στρατηγείο ανήκε σε ένα κάτοικο της Κασταμονίτσας.
Ο Μιχάλης Σαριδάκης ή Μπαλτζής  ήταν ένας από τους 20 Κασταμονιτσανούς που συνέλαβαν οι Γερμανοί στις 8 Ιουλίου 1943, αμέσως μετά το Β΄ σαμποτάζ του αεροδρομίου Καστελλίου, και οδηγήθηκαν στις φυλακές του Ηρακλείου. Εκεί αφού κουρεύτηκαν, ξυρίστηκαν τα μουστάκια τους, ξυλοκοπήθηκαν και βασανίστηκαν επί σαράντα ημέρες, αφέθηκαν τελικά ελεύθεροι μετά την παρέμβαση του Ταγματάρχη διοικητή του αεροδρομίου Καστελλίου Τροστ ή Κουτσαύτη, όπως ήταν γνωστός στους Καστελλιανούς.
Στην Κασταμονίτσα, και στο επιταγμένο σπίτι του γιατρού  Εμμανουήλ Μανουσάκη, λειτουργούσε τα χρόνια 1943-1944 αναρρωτήριο με Γερμανούς σε ανάρρωση, νοσοκόμες και γιατρούς. Το αναρρωτήριο εξυπηρετούσε τις Κατοχικές δυνάμεις  του αεροδρομίου Καστελλίου.  Σήμερα
Σήμερα οι κύριες ασχολίες των κατοίκων του χωριού είναι η γεωργία και η κτηνοτροφία. Το χωριό συνδέεται με το Ηράκλειο με ασφαλτόστρωτο δρόμο 42,5  χλμ.
Δίπλα από το ναό υπάρχει το αναπαλαιωμένο παλιό δημοτικό σχολείο που κατασκευάστηκε και αυτό την ίδια εποχή. Σήμερα ονομάζεται αίθουσα «ΚΩΣΤΗΣ ΜΑΝΟΥΣΑΚΗΣ» στη μνήμη του αείμνηστου κοινοτάρχη του χωριού.
Μέσα στο χωριό υπάρχει νηπιαγωγείο, δημοτικό σχολείο  και ναός αφιερωμένος στον Άγιο Νικόλαο. Βόρεια του χωριού υπάρχουν απομεινάρια τμήματος του ρωμαϊκού υδραγωγείου  της αρχαίας Λύττου.
Παλιότερες οικογένειες του χωριού είναι οι Τσαπάκηδες, οι Σαριδάκηδες, οι Φραγκιαδάκηδες, οι Οικονομάκηδες, οι Ψυλάκηδες και οι Δηλαβεράκηδες.  Εκκλησίες
Στο χωριό πριν την επανάσταση υπήρχαν έντεκα εκκλησίες, ενώ μετά την επανάσταση τρεις. Της Κοίμησης της Θεοτόκου, της Αγίας Κυριακής και του Αγίου Νικολάου.
Στην είσοδο του χωριού, στο σημερινό κοιμητήριο, βρίσκεται και διασώζεται παλιός ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, παλιά εκκλησία, ρυθμού βασιλικής με τοιχογραφίες  (14ου αιώνα). Πολιούχος ναός είναι της Αγίας Κυριακής που είναι τρίκλιτος (Αγία Κυριακή - Άγιος Δημήτριος - Άγιο Πνεύμα) βασιλικού ρυθμού, κτισμένος στα τέλη του 19ου  έως τις αρχές του 20ου αιώνα, συγκεκριμένα το 1890.Εξωτερικοί σύνδεσμοι…  Ταξίδι στο Δήμο Καστελλίου (http://www.in.gr/Reviws/placeholder.awp? IngReviwID=1671&IngChapterId=25003&IngItemID=25074). Πηγές…
  • Το Ηράκλειο και ο Νομός του, έκδοση Νομαρχίας Ηρακλείου.
  • Προσωπικό αρχείο αείμνηστου : Δαυίδ Δημητρίου Δηλαβεράκη, (1935-2011).
  • «Οι ταυτότητες των απαγωγέων του στρατηγού Κράιπε, η Ροδάνθη και η Κασταμονίτσα», Γιώργος Καλογεράκης, Εφημερίδα Πατρίς. (http://www.patris.gr/articles/59251?PHPSESSID=)
  • «Η απαγωγή του Γερμανού στρατηγού Κράϊπε», Νικόλαος Σηφακάκης, Περιοδικό «Φωτεινή Γραμμή». (http://greeksyrmames.blogspot.gr/2011/04/blog-post_5225.html)
Συνεχίζουμε με όσα αναφέρει, για το χωριό μας, ο κύριος :

 η).    Γεώργιος Κορναράκης, στο βιβλίο του «Προσεγγίσεις Ιστορίας, Ηράκλειο 2011.
Κασταμονίτσα, (σελ. 92-98)».
«Για την Κασταμονίτσα έχει διατυπωθεί η άποψη ότι η ονομασία της ανάγεται σε κατοίκους που ήλθαν ως οικιστές από την Κασταμονή 19 του Πόντου της Μ. Ασίας.  [σημ. 19 : Κασταμονή. Η Βυζαντινή Κασταμών ή Κασταμπόλ ή Καστάμπουλου των Τούρκων. Ορισμένοι υποθέτουν ότι το όνομα της πόλης ήταν Κάστρον Κομνηνοί (Κασταμονή). Η Άννα Κομνηνή στην ‘‘Αλεξιάδα’’ αναφερόμενη στην Κασταμονή την αποκαλεί ‘‘παππώαν πόλιν’’. Το 1379 η πόλη αλώθηκε από τον Οθωμανό σουλτάνο Βογιατζίτ Α (Γκιλντιρίμ) (Από την Ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια Βικιπαίδεια)] Το όνομα της Κασταμονής επιζεί στην Ελλάδα σε ένα αθωνικό μοναστήρι, τη Μονή Κασταμονίτου, το οποίο λέγεται ότι το ίδρυσαν μοναχοί από την Κασταμονή. Πολλά όμως τα ερωτήματα για την προέλευση (ετυμολογική και ιστορική) του εξεταζόμενου τοπωνυμίου. Η αναγωγή σε παλαιά καταγωγή έγινε ίσως προκειμένου να του προσδώσουν κύρος και αίγλη ή για να αποκτήσει σπουδαιότητα ο τόπος και οι άνθρωποι, αν εδραιωθεί η άποψη της ίδρυσης από επιφανείς προγόνους…». (σ.σ. βλ., στο τέλος της παραγράφου,   απάντηση 1).

 «Έτσι, αν υποθέσουμε ότι η  Κασταμονίτσα χτίστηκε κατά τη Β΄ Βυζαντινή περίοδο στην Κρήτη, όπως ισχυρίζονται κάποιοι, σε προφορικό ή και γραπτό ιστορικό λόγο, γιατί παραδόξως χάνονται τα ίχνη της την Ενετοκρατία (1204-1669) ; Το χωριό έπρεπε να υπάρχει, αφού πρόκειται για ιστορική περίοδο συνέχεια της προηγούμενης δηλαδή της  Β΄ Βυζαντινής. Ας θεωρήσουμε λοιπόν ότι οι Ενετοί δεν εργάσθηκαν ορθά και δεν κετέγραψαν το τοπωνύμιο στους καταλόγους και τους χάρτες τους (πράγμα απίθανο !). Οι Τούρκοι γιατί δεν το έγραψαν  στην απογραφή του 1671 ; Μήπως έκαναν επίσης λάθος ; Λάθος όμως επαναλαμβανόμενο είναι σκόπιμο ή  μήπως πραγματικά δεν υφίσταται ο οικισμός και ως μη υφιστάμενος δεν μπορεί να καταγραφεί κιόλας ; Αλλού θα πρέπει επομένως να αναζητηθεί  η προέλευσή του.  Γιατί να αποκλειστεί υστερότερη εγκατάσταση ; Αν υπήρχε μια τέτοια εγκατάσταση από την Κασταμονή, είναι πιθανό η ονομασία να ήταν και διαφορετκή π. χ.  με πρόταξη της λέξης Νέα, δηλαδή Νέα Κασταμονή, όπως συμβαίνει με τα τοπωνύμια Νέα Αλικαρνασσός, Νέα Σμύρνη, Νέα Ερυθραία κ.λπ. (βλ. σχετικά Κορναράκης 2000). Όσοι όμως ισχυρίζονται την άποψη ότι το τοπωνύμιο Κασταμονίτσα προέρχεται από εγκατάσταση ανθρώπων  από την Κασταμονή της Μ. Ασίας κατά τη Β΄ Βυζαντινή περίοδο ας απαντήσουν με πειστικά επιχειρήματα γιατί δεν υπάρχει το τοπωνύμιο στους ενετικούς καταλόγους και στην Α΄ τουρκική απογραφή (1671)…» 

(σ. σ. βλ., στο τέλος της παραγράφου,  απάντηση 2).

«Ενδεχομένως να πρόκειται για πλάνη η πίστη  ότι η λέξη Κασταμονίτσα οφείλει το όνομα σε αποίκους της Κασταμονής της Μ. Ασίας που ήλθαν κατά τη Βενετοκρατία, αφού όπως παραπάνω εδείχθει  δεν υπάρχει ο οικισμός την περίοδο της Ενετοκρατίας, τότε δηλαδή που υποστηρίζεται ότι εγκαταστάθηκαν στο χώρο άποικοι από την Κασταμονή της Μ. Ασίας. Το τοπωνύμιο δηλαδή Κασταμονίτσα το σχετίζουν με την  Κασταμονή - Κασταμονίτσα
«Ο οικισμός Κασταμονίτσα  βρίσκεται στους πρόποδες του όρους Δίκτη σε υψόμετρο 520 μ. (ύψωμα Σκλώπα) και Νοτιοανατολικά της Λύκτου. Βόρεια του οικισμού Κασταμονίτσα βρίσκεται ένας μικρότερος οικισμός με το όνομα Τοίχος, ονομασία που την οφείλει στο παρακείμενο υδραγωγείο ρωμαϊκής εποχής, το οποίο και ευρύτατα αποκαλείται ‘’τοίχος’’. Πρώτος ο Σ. Ξανθουδίδης στο έργο του Χάνδαξ – Ηράκλειον (Ξανουδίδης 1964) αναφέρει στα χωριά του Κάστρου (Ηρακλείου) μεταξύ άλλων και την Κασταμονίτσα Πεδιάδος ως όνομα προερχόμενο από την Κασταμονή της Μ. Ασίας. Ο Σ. Σπανάκης (Σπανάκης 1971, 2006) αντιγράφει και αναπαράγει την πληροφορία και υποστηρίζει επίσης ότι η ονομασία του οικισμού δόθηκε από τους πρώτους οικιστές του χώρου, που, όπως ισχυρίζεται, ήρθαν από την Κασταμονή της Μ. Ασίας τη Βενετοκρατία. Ως τεκμήριο λαμβάνεται το γεγονός ότι στην περιοχή του οικιστικού τοπωνυμίου  βρίσκεται βυζαντινόs ναός  της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Παρά το ότι εισηγείται αυτή την άποψη, δεν αιτιολογεί το γεγονός γιατί ο οικισμός δεν αναφέρεται  στις Bενετικές απογραφές, αλλά και ούτε στην πρώτη Tουρκική Aπογραφή του 1671, και ούτε στα μέσα του  18ου αιώνα, όπου αναφέρονται μικρότεροι κοντινοί οικισμοί.»
«Από τις μεταφράσεις των Τουρκικών Αρχείων Ηρακλείου του Ν. Σταυρινίδη (1-7-1721, Δ΄. σελ. 105) γίνεται γνωστό ότι ο Μουσταφά Αγάς γιος Αμπουλπακή, γενίτσαρος, κάτοικος Χάντακα, πουλεί στον Αλή Αγά γιο Μεχμέτ, γενίτσαρο  τα παρακάτω χωριά της επαρχίας Πεδιάδος, τα οποία είχε αγοράσει ως μαλικιανέ20 από το δημόσιο. (σημ. 20 : Έμπαινε στη δικαιοδοσία και την προστασία της σουλτανομήτορος)     Το χωριό Αμαριανό21 καταγεγραμμένο αντί 24.558 άσπρων, το χωριό Ξιδά αντί 21.650 άσπρων, το χωριό Ασκούς αντί 16.809 άσπρων και το Λιχάνι αντί 2.255 άσπρων.  (σημ. 21 : Παρατηρείται μέσα από τα έγγραφα ότι 100 χρόνια πριν  την Μεγάλη Ελληνική Επανάσταση του 1821 το χωριό Αμαριανό είναι το πολυανθρωπότερο ή το πλουσιότερο της κεντρικής Απάνω Ρίζας). Παρατηρείται ότι 100 χρόνια πριν  τη μεγάλη  Ελληνική Επανάσταση δεν υπάρχει το χωριό Κασταμονίτσα στην περιοχή. Αντίθετα καταγράφεται το μικρό χωριό Λιχάνι, που μας παραπέμπει στο σημερινό αγροτικό τοπωνύμιο  του οικισμού ‘’στου Λιχένη’’. Καταγράφονται επίσης και άλλοι οικισμοί γύρω από την αρχαία Λύττο (Ξιδάς, Ασκοί κ.λπ.) αλλά όχι η Κασταμονίτσα
«Πρώτη φορά απαντάται το  τοπωνύμιο στον Κώδικα Θυσιών του 1821 (σελ. 17,  163) καθώς και λίγο αργότερα, στην Αιγυπτιακή Aπογραφή του 1834. Προκύπτει από εδώ το ερώτημα. Μήπως η ονομασία Κασταμονίτσα είναι νεότερη ονομασία ; Τίθενται ιστορικά ερωτήματα αναφορικά με το τοπωνύμιο Κασταμονίτσα. Εφόσον υποστηρίζεται ότι η ίδρυσή του  ανάγεται στη Β΄ Βυζαντινή περίοδο, πως ξαφνικά εμφανίζεται το 1821  και στην Αιγυπτιακή Aπογραφή του 1834, δηλαδή δεν εμφανίζεται την Ενετοκρατία και την πρώιμη Τουρκοκρατία, ενώ εμφανώς  μικρότεροι οικισμοί γύρω  αναφέρονται ;» 
  «Η μη καταγραφή ενός οικισμού από τους Ενετούς μάλλον θα πρέπει να θεωρείται ατόπημα και μέγιστο σφάλμα, το οποίο είναι αξιοπερίεργο πως επαναλαμβάνεται. Οι Ενετοί  ήταν υποχρεωμένοι εκ των πραγμάτων να καταγράφουν  τους οικισμούς, εφόσον έπαιρναν ποπολάρους απ’ αυτούς, τους οποίους χρησιμοποιούσαν ως ερέτες (=κωπηλάτες) στις γαλέρες του Βασιλείου της Κρήτης (Δετοράκης 1996, Κορναράκης 2000).  Αυτούς τους είχαν ανάγκη ειδικά στους αγώνες που διεξήγαν  στη θάλασσα με τους Τούρκους. Εξάλλου γνωρίζουμε πόσο  οι Ενετοί ήταν λεπτομερείς  στις περιγραφές πραγμάτων και γεγονότων, έτσι δεν θα υπήρχε περίπτωση να γινόταν  σε συνεχείς  απογραφές το ίδιο λάθος και να μην αναγράφεται κάποιος οικισμός στους καταλόγους. Καταλήγουμε λοιπόν στο συμπέρασμα ότι  ο οικισμός δεν υπήρχε στη Βενετοκρατία και για το λόγο αυτό δεν αναφέρεται στα έγγραφα.»
«Αντίθετα γνωρίζουμε στη Βενετοκρατία το 1380 κάποιο οικισμό (cas [=Casale] Castano) Κάστανο (Elizabeth Santschi, Regestes des arrets…, etc, σελ. 221) στο διαμέρισμα του Χάντακα, που προσομοιάζει με τη ρίζα του τοπωνυμίου Κασταμονίτσα, ο οποίος δεν αναφέρεται σε καμιά απογραφή, αλλά εικάζεται  ότι είναι οι Κασάνοι (Σπανάκης 2006, σελ. 375). Το Κάστανο στο Χάντακα, αλλά και το Καστανίτσα στην Πελοπόννησο, είναι μάλλον φυτώνυμα. Γνωρίζουμε ότι από φυτά παράγονται τοπωνύμια (π. χ. Σπαρτιάς, Κισσός, Μουρνιά, Σφάκα κ. ά.). Δεν αποκλείεται λοιπόν από το φυτό καστανιά να προέκυψε με παραφθορά το Κασταμονίτσα και να έχει σχέση με το Κάστανο. Μια πληροφορία για την ύπαρξη μιας καστανιάς κοντά στο βυζαντινό ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Κασταμονίτσα δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί (Κορναράκης 2000).22» (σημείωση 22 : «Γ. Κορναράκης, 2000, ό. π. Ο Γεώργιος Κοντάκης ο επονομαζόμενος και Κοντογιώργης κάτοικος Κασταμονίτσας  το 1990, υπέργηρος ήδη, με είχε πληροφορήσει ότι  την περίοδο της Τουρκοκρατίας  δυτικά………..(σ.σ. όχι δυτικά αλλά Ν.Δ., βλ. & τοπων. Καστανιά)………….. του χωριού υπήρχε μια καστανιά και παραπέρα η τοιχογραφημένη εκκλησία της Κοιμήσεως της Παναγίας που ήταν μια μικρή μονή. Ελέγετο λοιπόν στα χρόνια του ότι η Κασταμονίτσα πήρε το όνομα από την καστανιά + μονή > Κασταμονίτσα ή από τη μια καστανιά > καστανιά + μονή (μονός, -ή, -ό πολλαπλασιαστικό του μια) Κασταμονή> Κασταμονίτσα (υποκοριστικό φυτώνυμο) ».

(σ. σ. Υπήρχε «1 καστανιά»;  Ή δάσος από καστανιές ; βλ, στο τέλος της παραγράφου & απάντηση 3 )

«Ένα ερώτημα που πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι το εξής. Γιατί στην περίοδο της Τουρκοκρατείας που εγκαταλείφθηκε ο οικισμός Λιχάνι αναδείχθηκε ο οικισμός Κασταμονίτσα ; Μια πιθανή εξήγηση οι κάτοικοι του οικισμού  Λιχάνι εγκαταστάθηκαν  ‘’πανδημεί’’ στο χώρο της σημερινής Κασταμονίτσας και έτσι ιδρύθηκε ο νέος οικισμός με το σημερινό όνομα.23 (σημείωση 23 : «Από παλαιότερους κατοίκους των δυο κοντινών χωριών  ματυρείται πετροπόλεμος μεταξύ τους, με μήλον της έριδος το ύψωμα του Αγ. Γεωργίου του Κεφαλιώτη που βρίσκεται ανάμεσα στα δυο χωριά. Ήταν άραγε ένας αγώνας των παλαιότερων κατοίκων του Αμαριανού  και Κασταμονίτσας για επικράτηση στην περιοχή ή απλά ήταν ένα ‘’βάρβαρο παιχνίδι’’ που κατά περιπτώσεις είχε και σοβαρούς τραυματισμούς ; Να έχει τη βάση του αυτό το γεγονός σ’ αυτή την μετεγκατάσταση ή σε υποφώσκουσα αντιπαλότητα ;)»
.
(σ. σ. Την αντιπαλότητα των δυο χωριών, κατά την ταπεινή μας  γνώμη, προκάλεσε το γεγονός ότι : το έτος 1925,  η Κασταμονίτσα  αναγνωρίστηκε ως κοινότητα με «Μετόχια» τον «Τοίχο»  και τα «Αμαριανά», δηλαδή το σημερινό Αμαριανό, βλ. &  απάντηση 4.  )

 «Έτσι ο παλαιός οικισμός παρέμεινε στη συλλογική ιστορική μνήμη ως η σημερινή αγροτική περιοχή της Κασταμονίτσας  ‘’στου Λιχένι’’. Μελλοντική έρευνα μέσα από ιστορικά τεκμήρια θα συμβάλλει στην αποκάλυψη της αλήθειας.

 (σ.σ.  Ο  Δρ. και  Σχολικός Σύμβουλος κ. Γεώργιος Κορναράκης  παραθέτει φωτογραφία «του σημερινού οικισμού Κασταμονίτσα» καθώς και  της αγροτικής περιοχής Λιχένη με υπότιτλο στην τελευταία : « Η τοποθεσία της Κασταμονίτσας ‘’στου Λιχένι’’, παραφθορά προφωνώς  του Λιχάνι, ο οποίος εγκαταλείφθηκε».)                Απαντήσεις :

Απάντηση 1. σ.σ. Την ιστορία της Κασταμονίτσας, εκτός από τον αείμνηστο στρατηγό Μανουσάκη Εμμανουήλ, έγραψαν μη Κασταμονιτσανοί.
Απάντηση 2.   Γράφει ο Εμμανουήλ  Νικ. Παπαδάκης, στο ιστορικό του  σημείωμά για την Κασταμονίτσα,  «…η Ενετική Κυβέρνησις έλαβεν έν σκληρόν μέτρον κατά των ορεινών κατοίκων της Κρήτης. Διέταξεν την εκκένωσιν του οροπεδίου Λασιθίου ως και των ριζίτικων χωρίων της επαρχίας Πεδιάδος, το έτος 1364  μ. Χ., εν οίς και το χωρίον Κασταμονίτσα Πεδιάδος. Εκήρυξεν δε την περιοχήν ταύτην νεκράν ζώνην, και απηγόρευσεν επί ποινή θανάτου την είσοδον παντός ανθρώπου εντός της νεκράς ζώνης ταύτης. Πυρπολήσας και τα χωρία ταύτα ως και το χωρίον Κασταμονίτσα Πεδιάδος. Η απαγόρευσις   αύτη διήρκεσεν 150 έτη, ήτοι από το έτος 1364 έως το έτος 1514  μ. Χ.»
Επίσης : «Η ενετική κυβέρνηση, για την απαλλαγή από τους επαναστάτες αυτούς, διέταξε την εκκένωση του οροπεδίου Λασιθίου και των ριζίτικων χωριών της επαρχίας Πεδιάδας, το 1363  μ. Χ. Το χωριό Κασταμονίτσα και η γύρω περιοχή κηρύχτηκαν νεκρή ζώνη και απαγορεύτηκε,  με ποινή θανάτου, η είσοδος σε αυτό. Από το 961 μέχρι το 1271, το χωριό καταστράφηκε πολλές φορές. Η απαγόρευση της εισόδου στην περιοχή κράτησε μέχρι το 1514  μ. Χ.», (βλ. Βικιπαίδεια).

Απάντηση 3.  Από το ιστορικό σημείωμα για την Κασταμονίτσα του Εμμ. Ν. Παπαδάκη. «Όταν το έτος 961  μ. Χ., ήτοι προ χιλίων περίπου ετών, ο Νικηφόρος Φωκάς, στρατηγός της τότε Βυζαντινής Αυτοκρατορίας τεθείς επικεφαλής Βυζαντινού στρατού εξεστράτευσεν κατά των κατακτητών Αράβων της Κρήτης, τους επολέμησεν, τους ενίκησεν την 7ην Μαρτίου 961  μ. Χ., και τους εξεδίωξεν από την Κρήτην. Τότε ο πληθυσμός της Κρήτης αραιωθείς σημαντικώς ένεκεν τούτου, έφερεν ούτος Αποίκους Χριστιανούς από την Μικράν Ασίαν και Θράκην και εποίκησεν την Κρήτην. Διά πρώτην φοράν τότε επικοίσθη το χωρίον Κασταμονίτσα Πεδιάδος από εποίκους καταγομένους εκ της Κασταμονής της Μικράς Ασίας. Και ούτω εκ ταύτης, τιμής ένεκεν, έλαβεν την ονομασίαν το νεοϋδρυθέν χωρίον τούτο   Κ α σ τ α μ ο ν ί τ σ α. Τότε έφεραν και  τις καστανιές, άς εκαλιέργησαν εις αγροτικήν έκτασιν του χωρίου τούτου, μέρος των οποίων  διετηρήθησαν και μέχρι πεντηκονταετίας.»
Απάντηση 4. (σ. σ.) Στις «Προσεγγίσεις Ιστορίας», του αγαπητού Δρ. κ. Γεωργίου Κορναράκη, το  γεγονός  ότι : τα «Αμαριανά», σημερινό Αμαριανό,  ήταν  Μετόχι της Κασταμονίτσας μέχρι το έτος 1926, παραλείπεται (σκόπιμα ;) ή αποσιωπάται (λόγω άγνοιας ;)  Βλέπε :  Εφημερίδα Κυβερνήσεως, Δ. 26-01-1925, ΦΕΚ Α 27/1925, όπου αναφέρεται : «Αναγνωρίζονται ως κοινότητες…, αρ. 41. Ο συνοικισμός Κασταμονίτσα υπό το όνομα Κοινότης Κασταμονίτσας με έδραν τον ομώνυμον συνοικισμόν ενούνται δ’ εις την κοινότητα ταύτην και οι συνοικισμοί Τοίχος και Αμαριανά».
Επίσης, στις «Προσεγγίσεις Ιστορίας», δεν μνημονεύεται  το γεγονός  ότι  :  τα  Αμαριανά αποσπάστηκαν από την Κασταμονίτσα, μετά από έναν περίπου χρόνο,  για να γίνουν  ξεχωριστή   «Κοινότητα» όπως και έγιναν. Βλέπε  :  Εφημερίδα Κυβερνήσεως, Δ. 02-03-1926, ΦΕΚ  Α  85/1926, όπου διαβάζουμε : «Περί αναγνωρίσεως  ως κοινότητος του συνοικισμού Αμαριανά… Αναγνωρίζεται ως κοινότης εν τη επαρχία Πεδιάδος του νομού Ηρακλείου ο συνοικισμός Αμαριανά υπό το όνομα Κοινότης Αμαριανών με έδραν τον ομώνυμον οικισμόν αποσπώμενος της κοινότητος Κασταμονίτσης ».
 Κατά την ταπεινή μας γνώμη, οι εν λόγω κυβερνητικές αποφάσεις : δίδουν  εντελώς διαφορετικές διαστάσεις και ερμηνείες  στην  εν λόγω αντιπαλότητα (πετροπόλεμο), μεταξύ Αμαριανιτών και Κασταμονιτσανών.
Σημειώνεται ακόμη ότι : ο σ. δεν είναι ούτε ιστορικός ούτε και ειδικός, απλά πονά τον τόπο του. Και  συμφωνεί απόλυτα με τον Δρ. κ. Γεώργιο Κορναράκη στο ότι : «Μελλοντική έρευνα μέσα από τα ιστορικά τεκμήρια θα συμβάλει στην αποκάλυψη της αλήθειας».
[Από το ανέκδοτο βιβλίο του π. Μανόλη Καλαϊτζάκη (παπά-Μανόλη) :
Κασταμονίτσα Ηρακλείου Κρήτης,
  στρούμπος, ιστορία, τοπωνύμια, γενιές.]


        Ακολουθεί φωτογραφική απεικόνιση :        
Του ορεινού  χωριού Κασταμονίτσας
        Όπως φαίνεται από  το λεγόμενο : «βουνό του Δία», δηλαδή το όρος Δίκτη. Σήμερα η Κασταμονίτσα είναι Δημοτικό Διαμέρισμα του Δήμου Μινώα Πεδιάδος, (αλήθεια, γιατί Μινώα;) , και  βρίσκεται έξι (6) χιλιόμετρα, (ανατολικά), του αεροδρομίου Καστελλίου, το οποίο διακρίνεται στο βάθος της φωτογραφίας… 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Μπορείτε να σημειώσετε, με δεοντολογικό τρόπο, τα σχόλια σας για την παρούσα ανάρτηση της ΔΕΕΛ.

Υβριστικό η κακόβουλο περιεχόμενο,θα διαγράφεται αμεσα, για την προάσπιση του κύρους των αναφερομένων.

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.