Σάββατο, 1 Οκτωβρίου 2005


              Δ.Ε.Ε.Λ.
                           
 ΔΙΕΘΝΗΣ  ΕΤΑΙΡΕΙΑ  ΕΛΛΗΝΩΝ  ΛΟΓΟΤΕΧΝΩΝ            &        ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΩΝ
                                          ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ  (ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ 50, ΑΘΗΝΑ)
                   Τηλ. 2102833768,2102840724 Fax:210 7713764

                             «2005»  ΕΤΟΣ ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΔΕΣΜΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΙΑΠΩΝΙΑΣ

Συνεργασία
                       ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ – ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ
                          ΙΑΠΩΝΙΚΗ ΠΡΕΣΒΕΙΑΣ

   ΟΜΙΛΙΑ AIK. ΒΛΑΧΟΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ ΜΠΑΤΑΛΙΑ
                                                  01-10-2005

                   Είδη Ιαπωνικής ποίησης – Μικρά Αποσπάσματα


Σεβαστοί Πατέρες ,
Dear, Ambassador of Japanese Embassy
Αξιότιμε Κύριε Μορφωτικέ Ακόλουθε της Ιαπωνικής Πρεσβείας ,
Εκλεκτοί καλεσμένοι,

 Αγαπητοί συνάδελφοι



Η σημερινή εκδήλωση, μας εκπαιδεύει στην ιδέα της πολιτιστικής συνύπαρξης και του διεθνισμού, αφού στην ιδέα αυτή βασίζεται η άνοδος του πνευματικού -βιοτικού επιπέδου , η πολιτιστική ανάπτυξη σε όλους τους τομείς , η παγκόσμια  πρόοδος , η ευημερία .
Είναι συνείδηση ότι τέτοιες προσπάθειες όπως η σημερινή αποτελούν μέσο κοινωνικής μόρφωσης , όργανο προστασίας του πνευματικού πολιτισμού και διάδοση της παιδείας .
Ευχαριστούμε το Υπουργείο Πολιτισμού που επέλεξε την Διεθνή Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών να την εκπροσωπήσει στην προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ενώσει και να προβάλει το έτος 2005, τους δεσμούς που την συνδέουν με την χώρα της Ιαπωνίας. Στόχος της είναι να διευρυνθούν όχι μόνο οι εμπορικές –οικονομικές συνεργασίες αλλά και αυτές που εκπολιτίζουν τις σχέσεις των κρατών και των ανθρώπων.
Τα Πνευματικά Προϊόντα της Ιαπωνικής Λογοτεχνίας –Ποίησης, που δεχόμεθα εδώ μέσα στο χώρο του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου της Αθήνας, σήμερα τους δύνεται η δυνατότητα  να διαχυθούν , να ακτινοβολήσουν , να απλωθούν και να επιβάλουν το πνεύμα τους σ΄ ολόκληρη την Ελλάδα και όχι μόνο..

 Θα μου επιτρέψετε να σκιαγραφήσω αχνά την οργανώτρια αυτής της εκδήλωσης, παρ΄ όλο που φοβούμαι ότι , για αυτούς που την γνωρίζουν,  αυτά που ο χρόνος μου επιτρέπει να πω, θα είναι πολύ λίγα, και για αυτούς που δεν την γνωρίζουν, ίσως φανούν υπερβολές .
Η ιδρύτρια και Πρόεδρος της Διεθνούς Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών & Καλλιτεχνών,  Δόκτωρ της Λογοτεχνίας  Χρυσούλα Βαρβέρη –Βάρρα βρίσκεται στο χώρο των Γραμμάτων από το νεαρό της ηλικίας της και η τεράστια και πολυσχιδής προσφορά της, την καταξιώνουν στην συνείδηση του Λογοτεχνικού , Καλλιτεχνικού ,Επιστημονικού, Κοινωνικού και  Ηθικού κόσμου. Το έργο της είναι πολυβραβευμένο και μεταφρασμένο σε πολλές γλώσσες.
  Έχοντας αυτή την μεγάλη επικοινωνία με τους Πνευματικούς Φορείς , τους Δημιουργούς όλου του κόσμου μας συνδέει σήμερα υψώνοντας μια υψιτενή κεραία για να ενώσει τα Γράμματα , την Τέχνη , τον Πολιτισμό της Ιαπωνίας –Ελλάδας –Ευρώπης. Σκοπός είναι να ανοίξουν τα κανάλια του νου και να ανταμώσουν οι γνώσεις των λαών της Δύσης και της Ανατολής.
Το έργο Σας προκαλεί θαυμασμό όχι μόνο για τον επιβληθέντα κόπο αλλά και για την ποιότητα και τα αποτελέσματα του. Θα σας ευχηθούμε με  τη ρήση του Ευριπίδη
« να είστε τόσο δυνατή για δράση, όσο και η προθυμία της ψυχής σας»

Είναι αδύνατον σ΄ αυτό το λίγο χρόνο να αναπτύξουμε τον Ιαπωνικό Πολιτισμό , την Ιαπωνική Λογοτεχνία , τα γράμματα τις Τέχνες αφού για να γίνει αυτό πρέπει να αναφερθούμε σε ιστορία χιλιετηρίδων.

Η Ιαπωνική γλώσσα είναι πολύ δύσκολο να μεταφραστεί .Είναι αδύνατη η συμπύκνωση σε τριάντα μία συλλαβές ή σε δέκα επτά,  ενός νοήματος που ήδη από μόνο του, έχει ανάγκη επεξηγηματικών σχολίων και φράσεων ολοκλήρων. Έχει ένα πλήθος λέξεων με υπερβατικότητα που ξεπερνάει το αρχικό τους νόημα και που είναι απαραίτητες σε μία κοινωνία που εκφράζεται με υπαινιγμούς  ολοένα πιο δυσδιάκριτους.
Ελλείπουν τα τρία στοιχειώδη σημεία, πάνω στα οποία ερείδεται η ποίηση της Δύσεως : η ομοιοκαταληξία, η ρυθμική ευμέλεια και η τονική μετρηκότητα.

Η Ιαπωνική Γλώσσα βασίζεται  κυρίως στην ιδεογραμμική γραφή της , που μεταδίδει μια άλλη διάσταση στη δυναμική της : εκεί ουσιαστικά , ονόματα και επίθετα, ρήματα και επιρρηματικοί προσδιορισμοί διαδέχονται μεταξύ τους εναλλακτικά , το ένα μέσα στο άλλο, και αυτό καθιστά το Ιάπωνα ποιητή ικανό να μεταβαίνει  ανενόχλητα , από τον ένα υπαινιγμό στον άλλο.
 Στην πραγματικότητα η Ιαπωνική ποίηση είναι τόσο αόριστη , ώστε να καθίσταται αόρατη , μια που ακόμα και οι πιο απλές έννοιες όπως π.χ. ψωμί να έχουν μέσα τους μια προικοδότηση περίπλοκης πολλαπλότητας,  που ξεπερνάει ακόμη και τη γραμματική και την συντακτική τους αξία .Είναι μια γλώσσα στοιχειακή όσο και μαγική , όπου αναδύεται κάθε στιγμή το όνειρο , όπου με την βοήθεια της βουδιστικής θεωρίας της Μαχαγιάνα , ο κόσμος γίνεται με μιας θαυμαστός και θαυμάσιος , όπου ο κάθε κοινωνός του ποιήματος είναι μεθυσμένος να κατακτήσει και να εμπεδώσει το όραμά του. Θαυμαστός, πράγματι , ονειρικός κόσμος, όπου οι ξύπνιοι ενυπνιάζονται , ανερχόμενοι σε κλίμακες εξάρσεων –πράγματα όλως διόλου άγνωστα στη Δύση , στον καλλιεργημένο δυτικό αναγνώστη, ακόμα και στον δυτικό ποιητή .
Η έξαρση υποδηλώνεται όχι μόνο με την καλλιτεχνική ικανότητα που μπορεί να περιγράφει με καταπληκτική πυκνότητα , λιτότητα και μοναδικότητα , αυτόν το φωτερό, ονειρώδη και άρρητο κόσμο , αλλά επίσης από ορισμένες απότομες μεταπτώσεις που μοιάζουν με μια βίαιη , σπαθιστή κοψιά γιαπωνέζικου τελετουργικού μαχαιριού.  Γιατί ξαφνικά υπάρχει μια λέξη (για ην ακρίβεια ένα ιδεόγραμμα ) που δίνει μέσα από όλους αυτούς τους ιριδισμούς , ένα εντελώς καινούργιο νόημα στο στίχο. Είναι σαν να υπέφωσκε , γράφει ο κ. Φραγκόπουλος μέσα στους ατμούς της μαγείας μια αστραπή , ένας κεραυνός που απροειδοποίητα ξεσπάει και για μερικά δευτερόλεπτα μαρμαρώνει τη σκέψη και τις αντιδράσεις του αναγνώστη, βυθίζοντας τις σε βάθη αινιγματικών διασυσχετίσεων και αλληλεξαρτήσεων.
Η φόρμα του ποιήματος που προέκυψε από τον κόσμο αυτό είναι η Μιγίκα- Ούτα, δηλαδή σύντομο ποίημα που αναφέρεται απλώς σαν Ούτα ή με μια κοινή σινο- Ιαπωνική έκφραση , Τάνγκα. Η Ούτα   αποτελείται πάντα από πέντε στίχους ,και  από τον έβδομο μ.Χ. αιώνα παγιοποιείται η πεντάστιχη Ούτα, ως η φόρμα και το όχημα , όπου γράφεται ολόκληρη η Ιαπωνική Λυρική Ποίηση. Αποσπάσματα από τον 8ο έως τον 12 αι κατά χρονολογική σειρά .
                                               
ΤΑΝΚΑ

HASETSUKABE INAMARO
                                                      (8ος αι.)
Ο πατέρας και η μητέρα
μου χάιδεψαν το κεφάλι.
«Ευτυχισμένος να είσαι»
μου είπαν.
Τα λόγια τους να απολησμονήσω δεν μπορώ.

Μοναχού ΜΑΝΖΕΙ

(8ος αι.)
Με τι να παρομοιάσω
Τη ζωή μας μέσα σε τούτον τον κόσμο?
Με βάρκα,
Που μια χαραυγή ξεκινήσαμε
Δίχως ν’ αφήνει αυλάκι


ONO NO KAMACHI    (9ος αι.)

Τα χρώματα των λουλουδιών
έσβησαν. Αλίμονο!
Μέσα στη νύχτα, με το βλέμμα χαμένο,
Ως η βροχή πέφτει δίχως αναπαμό,
Τις μέρες που γλιστρούν συλλογίζομαι


KIYOHARA NO FUKAYABU

                                                          (10ος αι.)
Ποιος λοιπόν στον έρωτα
Το αληθινό του όνομα
θα δώσει?
Απλά και μόνο «θάνατο»
Θα πρεπε να τον πει.

IZUMI SHIKIBU
(11ος αι.)
Όταν πια δε θα ζω,
στον άλλον κόσμο για να χω
μια μόνο θύμηση ευτυχισμένη,
ακόμα μια φορά
θα θελα να τη δω.


MINAMOTO NO SANETOMO

(12ος αι.)

Τι  θλίψη!
Ως τα’ αντικρίζω,
Αδιάκοπα κυλούν τα δάκρυά μου.
Μάταια τ’ ορφανό παιδί
Τη μητέρα του αποζητάει.


Στον δέκατο έκτο αιώνα οι τρεις πρώτοι στίχοι της Ούτα αρχίζουν να χρησιμοποιούνται κεχωρισμένως , σαν ένα ανεξάρτητο στιχούργημα . Η νέα αυτή μορφή που αρχικά παίρνει το όνομα Χόκκου ( απ΄όπου και η λέξη Χαϊ –καϊ ) εσήμαινε το είδος μιας χιουμοριστικής ποίησης.


XΑΪ KAΪ  από τον 16ο αι. έως τον 19ο χρονολογικά

SATOMURA SHOHA

Τους ανθούς της δαμασκηνιάς
Γιατί να μην μπορώ
Μαζί με τ’ άρωμα να ζωγραφίσω?


ENAMOTO KIKAKU


(1661-1707)
Ζύγωσε ο χειμώνας.
Πάνω στα σκιάχτρα
Κούρνιασαν τα κοράκια.


YAMAGUCHI SODO


(1642-1716)
Κάτω απ’ τ’ ολόλαμπρο φεγγάρι
γυρίζω σπίτι
με τη σκιά μου για συντροφιά.

KOBAYASHI ISSA

(1763-1827)
Χαρταετός περήφανος
ψηλά πετάει
μες απ’ του ζητιάνου το κλαροκάλυβο.


Μοναχού RYOKAN

(1757-1831)

Όλα μου τα πήρε

ο κλέφτης, εκτός
απ’ το φεγγάρι στο παράθυρό μου.

Στην Ελλάδα μεγάλος διδάσκαλος των Χαϊκού ήταν ο Σεφέρης ο οποίος μαζί με μερικούς άλλους ήταν ενήμερος στην δομή του στίχου. Το 1940 όταν δημοσίευσε το Τετράδιο Γυμνασμάτων στο οποίο περιέχονταν τα περίφημα 16 Χαϊκού, ούτε ο ίδιος , αλλά ούτε και κανένας άλλος , φίλος της ποίησης φανταζόταν την διάδοση που θα γνώριζε το  Χαϊκού, ως αυτόνομο ποιητικό είδος ,  στη χώρα μας

«Άδειες καρέκλες
τα αγάλματα γύρισαν
στ΄ άλλο Μουσείο»

Άρρωστη Ερινύς

Δεν έχει μάτια
Τα φίδια που κρατούσε
της τρων τα χέρια.

Τούτη η κολόνα
Έχει μια τρύπα , βλέπεις
 την Περσεφόνη;
Βουλιάζει ο κόσμος
Κρατήσου , θα σ΄ αφήσει
 μόνο στον ήλιο.

Γράφεις
Το μελάνι λιγόστεψε
    Η θάλασσα πληθαίνει.


      Τελειώνοντας θέλω να πω ακόμα μια φορά ότι δεν γνωρίζω αν οι εκδηλώσεις σαν τη σημερινή μπορούν να αλλάξουν την πορεία του κόσμου,   όμως είμαι σίγουρη ότι μπορούν να συστηματοποιήσουν και να κατευθύνουν τις ανθρώπινες δυνάμεις,  σε έργα προόδου και πολιτισμού.

Ευχαριστώ.